Promotor prosi o kilka badań do rozdziału o edukacji pacjentów przed wypisem. Wpisujesz w PubMed cały polski temat i dostajesz wyniki o leczeniu, chociaż interesuje Cię opieka pielęgniarska. Najpierw ustal, o jakich pacjentów Ci chodzi i co zrobiono w ramach opieki. Od tych dwóch informacji zaczniesz szukać.
Pierwszy krok zajmie chwilę. Zapisz obok siebie „niewydolność serca” i „edukacja przed wypisem”. Wpisz w PubMed heart failure AND discharge education. Otwórz kilka trafnych tytułów i sprawdź, jak autorzy nazywają tę edukację. Na tych słowach oprzesz następne wyszukiwanie.
Czego tak naprawdę szukasz do pracy z pielęgniarstwa?
Weźmy przykład studentki, która chce ustalić, czy rozmowa i instruktaż przed wypisem pomagają pacjentom z niewydolnością serca rzadziej wracać do szpitala. Sam temat „Edukacja pacjenta z niewydolnością serca” nie mówi jeszcze, czy chodzi o rozmowę w szpitalu, wizytę kontrolną po wypisie czy program prowadzony przez kilka miesięcy. Tu przydaje się PICO. Pod tą nazwą kryją się cztery pytania, które pomagają zamienić temat rozdziału w pytanie o badania.
- P – kogo dotyczy praca? Dorosłych z niewydolnością serca, którzy po hospitalizacji wracają do domu.
- I – co zrobiono w ramach opieki? Pielęgniarka lub pielęgniarz przeprowadza dodatkowy instruktaż przed wypisem.
- C – z czym to porównujesz? Ze zwykłym wypisem. Sprawdź w opisie badania, co to znaczy. Pacjenci w tej grupie też mogli otrzymać informacje, tylko w innej formie lub w mniejszym zakresie.
- O – jaki wynik Cię interesuje? Ponowny pobyt w szpitalu w ciągu 30 dni od wypisu. W tym przykładzie liczy się przyjęcie z dowolnej przyczyny. Przyjęcie wyłącznie z powodu niewydolności serca to inny wynik.
Tak powstaje pytanie do rozdziału. Czy dodatkowy instruktaż pielęgniarski przed wypisem, w porównaniu ze zwykłą procedurą, wiąże się z mniejszym odsetkiem pacjentów, którzy wrócili do szpitala w ciągu 30 dni? Jeżeli promotor prosi Cię o opis doświadczeń pacjentów po powrocie do domu, wybierz słowa dotyczące tych doświadczeń. PICO w tym układzie najlepiej pasuje do pytania o efekt działania. Polskie objaśnienia obu podejść znajdziesz w materiałach Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
Jak znaleźć więcej prac, kiedy autorzy używają innych słów?
Jedna publikacja mówi o discharge education, druga o discharge teaching. Jeśli wyszukasz tylko pierwsze określenie, możesz przeoczyć drugie. W PubMed spójnik OR oznacza „wystarczy jedno z tych określeń”. AND oznacza „muszą wystąpić oba tematy”. W naszym przykładzie wynik ma dotyczyć zarówno niewydolności serca, jak i edukacji pacjenta. Określenie, które znasz po polsku, możesz sprawdzić również w słowniku Tez-MeSH, opisanym przez Bibliotekę Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
W PubMed część artykułów ma przypisane hasła tematyczne, czyli MeSH. Przydatne są też słowa użyte przez autorów w tytule i streszczeniu, zwłaszcza gdy artykuł nie ma jeszcze przypisanego hasła. W przykładzie poniżej znacznik [mh] oznacza hasło MeSH, a [tiab] pozwala szukać m.in. w tytule, streszczeniu i słowach kluczowych autorów.
Gotowy przykład do wklejenia w PubMed
("Heart Failure"[mh] OR "heart failure"[tiab]) AND ("Patient Education as Topic"[mh] OR "patient education"[tiab] OR "discharge education"[tiab] OR "discharge teaching"[tiab])
W pierwszym nawiasie szukasz niewydolności serca, w drugim edukacji. Zacznij od tych dwóch tematów. Szczegółów o tym, kto prowadził edukację, jak wyglądał zwykły wypis i jaki okres obserwacji przyjęto, szukaj potem w streszczeniu albo w pełnym tekście. Wyszukiwanie od razu po frazie „30 dni” może pominąć prace, w których autorzy podali ten okres dopiero w opisie wyników.
Co zrobić z wynikami, które pokazuje PubMed?
Otwórz kilka tytułów i przeczytaj streszczenia. Zwróć uwagę, czy pacjenci byli właśnie wypisywani i kto prowadził edukację. Jeśli wyniki wyglądają inaczej, niż się spodziewasz, wejdź w Advanced i rozwiń szczegóły wyszukiwania w History and Search Details. PubMed pokazuje tam, jak odczytał wpisane słowa. Sprawdź też, czy w bocznym panelu nie został filtr z wcześniejszego wyszukiwania.
Jeden artykuł, na którym możesz sprawdzić wyszukiwanie
Wpisz w PubMed numer 15642765. Otworzy się badanie Koellinga i współautorów o edukacji przed wypisem u osób z niewydolnością serca. W jego tytule występują oba szukane pojęcia. Uruchom również wcześniejsze zapytanie i sprawdź, czy obejmuje ten artykuł. Możesz to zrobić dokładniej w szczegółach wyszukiwania, ujmując poprzedni zapis w nawias i dopisując AND 15642765[pmid]. To krok dla osób, które chcą sprawdzić jeden konkretny wynik. Przy właściwym wyszukiwaniu użyj ponownie wersji bez numeru.
To dobry sprawdzian dla wyszukiwarki, bo praca rzeczywiście dotyczy edukacji przed wypisem. W streszczeniu główny wynik obejmuje jednak liczbę dni spędzonych w szpitalu lub przypadających po zgonie podczas 180 dni obserwacji. Studentka interesuje się ponownym przyjęciem w ciągu 30 dni. Przed wykorzystaniem badania musi zajrzeć do pełnego tekstu i sprawdzić, czy ten konkretny wynik podano oddzielnie. Do wprowadzenia o edukacji pacjenta praca może być użyteczna niezależnie od tej decyzji.
Za dużo albo za mało prac? Zmień jedną rzecz
Jeśli większość wyników dotyczy wizyt w poradni, spróbuj dodać określenie dotyczące wypisu. Jeśli używasz gotowego przykładu z tej strony, dopisz na końcu AND ("Patient Discharge"[mh] OR discharge[tiab]). Porównaj pierwsze wyniki przed zmianą i po niej. Jeżeli publikacja, którą już znasz i chcesz rozważyć, znika z listy, sprawdź, jak autorzy opisali moment edukacji. Mogli wspomnieć o wypisie dopiero w pełnym tekście.
Jeśli wyników jest mało, wyszukaj osobno prace o niewydolności serca i o edukacji. W paru trafnych streszczeniach poszukaj innych określeń. Przed zawężeniem do bezpłatnych pełnych tekstów sprawdź dostęp przez bibliotekę uczelni. Zajrzyj też do Polskiej Bibliografii Lekarskiej, zwłaszcza gdy potrzebujesz polskiego piśmiennictwa o opiece i organizacji wypisu. Więcej sposobów znajdziesz w poradniku jak znaleźć literaturę do pracy licencjackiej lub magisterskiej.
Jak opisać wyszukiwanie w pracy magisterskiej?
Zanim zamkniesz kartę PubMed, zapisz datę, nazwę bazy, pełne zapytanie tak, jak je wpisano, użyte filtry i liczbę wyników. Zapisz osobno, które teksty udało Ci się przeczytać. Przy odrzuconym badaniu dopisz krótki powód. Na przykład edukację prowadzono już po wypisie albo badanie dotyczyło innej grupy pacjentów. Dzięki temu po tygodniu dalej wiesz, dlaczego dany artykuł znalazł się w notatkach.
Przykładowy fragment do opisu metody
„W dniu [data] przeszukano bazę PubMed pod kątem badań o edukacji pacjentów z niewydolnością serca przed wypisem. Pełne zapytanie i użyte filtry zapisano w [miejsce]. Spośród [liczba] wyników do lektury pełnego tekstu wybrano publikacje pasujące do pytania o [zakres]”. Zostaw w swoim opisie tylko czynności, które faktycznie wykonano.
Gdy nie masz pełnego tekstu, zapisz „brak dostępu” i wróć do niego po sprawdzeniu biblioteki. Przy dwóch artykułach o tych samych pacjentach zanotuj, że mogą opisywać to samo badanie. Jeśli promotor wymaga przeglądu systematycznego, uzgodnij wcześniej listę baz, zasady doboru oraz sposób oceny jakości prac. W poradniku o pisaniu przeglądu literatury zobaczysz, jak zestawić wyniki kilku publikacji w jednym fragmencie rozdziału. Więcej o wsparciu na tym kierunku znajdziesz na stronie dziedziny Pielęgniarstwo.
Co sprawdzić przed wysłaniem rozdziału promotorowi?
- Czy widać, o jakich pacjentów i jaki moment opieki chodzi?
- Czy masz w notatkach pełne zapytanie, datę, filtry i liczbę wyników?
- Czy źródła wykorzystane do odpowiedzi podają wynik i okres obserwacji, których szukasz?
- Czy wiadomo, które pełne teksty udało się przeczytać i dlaczego część prac odpadła?
Najczęstsze pytania o literaturę do pracy
Gdzie znaleźć darmową literaturę do pracy licencjackiej?
Zacznij od Biblioteki Nauki, BazHum, odpowiedniej bazy dziedzinowej i repozytoriów. Dostępność zależy od publikacji. Sprawdź też zasoby dostępne przez swoją bibliotekę. Kieruj się przydatnością tekstu, nie wyłącznie możliwością bezpłatnego pobrania.
Czy lista znalezionych źródeł jest gotowym przeglądem literatury?
Nie. Lista wskazuje publikacje i ich możliwą przydatność. Przegląd literatury wymaga przeczytania materiałów, porównania ustaleń i opracowania spójnej syntezy. Przegląd systematyczny dodatkowo wymaga określonej metody wyszukiwania i kwalifikacji badań. Takie zadania ustalam osobno.
Czy możesz przygotować literaturę do konkretnego podrozdziału?
Tak. Mogę przygotować i przekazać potrzebną literaturę oraz bibliografię do wskazanego podrozdziału albo wszystkich rozdziałów pracy. Prześlij temat, plan, tytuł wybranej części i opis zagadnień. Możesz dołączyć roboczy fragment oraz źródła, które już masz. Przed rozpoczęciem ustalę z Tobą zakres materiałów, ich dostępność i sposób przekazania.
Bibliografia
- Uniwersytet Medyczny w Łodzi. Formułowanie pytania badawczego. Materiał szkoleniowy o PICO i pytaniach jakościowych. systematicreview.umed.pl/1-formulowanie-pytania-badawczego/.
- Biblioteka Uczelniana Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Medyczne bazy danych. Opis Polskiej Bibliografii Lekarskiej i słownika Tez-MeSH. biblioteka.wum.edu.pl/zasoby/medyczne-bazy-danych/bazy.
- Gdański Uniwersytet Medyczny. Naukowe bazy danych. Poradnik o wyszukiwaniu, operatorach i dostępie do piśmiennictwa. poradnik-naukowy.gumed.edu.pl/42019.html.
- Cochrane Polska. Jak interpretować przeglądy systematyczne? Omówienie pytań PICO, doboru i oceny publikacji. poland.cochrane.org/pl/jak-interpretowac-przeglady-systematyczne.
- National Library of Medicine. PubMed User Guide. Dokumentacja pól wyszukiwania, MeSH i historii wyszukiwań. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/help/.
- National Library of Medicine. MeSH Descriptor Data 2026. Heart Failure (D006333), Patient Education as Topic (D010353), Patient Discharge (D010351).
- Lefebvre, C., Glanville, J., Briscoe, S., Featherstone, R., Littlewood, A., Metzendorf, M.-I., Noel-Storr, A., Paynter, R., Rader, T., Thomas, J., & Wieland, L. S. (2025). Searching for and selecting studies. Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions, rozdział 4, wersja 6.5.1.
- Koelling, T. M., Johnson, M. L., Cody, R. J., & Aaronson, K. D. (2005). Discharge education improves clinical outcomes in patients with chronic heart failure. Circulation, 111(2), 179-185. DOI 10.1161/01.CIR.0000151811.53450.B8. PMID 15642765.
Potrzebujesz pomocy z literaturą do pracy z pielęgniarstwa?
Napisz, czy przygotowujesz licencjat, magisterkę czy konkretny rozdział. Dołącz temat i uwagi promotora. Na tej podstawie możemy ustalić, czy na tym etapie najbardziej pomoże dobór źródeł, czy dopracowanie opisu metody i wykorzystania literatury.
