Pozycje odwrócone w kwestionariuszu - jak policzyć wynik w pracy z psychologii?

Masz w arkuszu kolumnę „wynik ogólny”. Wszystkie wartości mieszczą się w dopuszczalnym zakresie, ale zastanawiasz się, czy przed sumowaniem odwrócono odpowiedzi na właściwe pytania. Zacznij od jednego kompletnego wiersza z oryginalnego eksportu. Otwórz instrukcję punktowania dokładnie tej wersji kwestionariusza, której użyto w badaniu. Zaznacz pozycje wskazane w kluczu, przelicz je na kartce i dodaj punkty ze wszystkich wymaganych pozycji. Porównaj każdą przeliczoną wartość oraz sumę z arkuszem. Na pierwszy wiersz wybierz taki, w którym przynajmniej jedna odpowiedź do odwrócenia leży poza środkiem skali.

Pozycja odwrócona to tu pytanie lub stwierdzenie, któremu klucz każe przypisać punkty w przeciwnym kierunku niż wskazuje surowy kod odpowiedzi. Na skali od 1 do 5 wpisane 5 zamienia się w 1, a 1 w 5. Dzięki temu pozycje wchodzą do wyniku ogólnego z tym samym kierunkiem interpretacji. Jeśli przygotowujesz pracę magisterską na kierunku „Psychologia”, możesz wykonać tę kontrolę przed pierwszą analizą lub wrócić do niej po otrzymaniu uwag promotora. Poniżej przejdziesz od klucza i eksportu przez samodzielne przeliczenie do poprawy rozdziału z wynikami, jeśli opierał się na wcześniejszej sumie.

Ustal, które odpowiedzi mają zmienić punktację

Najpierw odszukaj formularz widziany przez badanych, plik z odpowiedziami i instrukcję naliczania punktów. Z instrukcji wypisz wersję oraz język narzędzia, numery pozycji podlegających odwróceniu i sposób złożenia wyniku. Sprawdź, czy liczysz sumę, średnią czy kilka odrębnych wyników. Dopisz, co zgodnie z kluczem znaczy wyższa wartość. Krótka notatka „wyżej oznacza więcej trudności” zapisana przed obliczeniami wystarczy, żeby zadać sobie konkretne pytanie przy dowolnym wierszu: czy punkty dodane za tę odpowiedź przybliżają wynik do większych, czy do mniejszych trudności?

Dlaczego słowo „nie” nie rozstrzyga o odwróceniu?

Przy stwierdzeniu „Po przerwie łatwo wracałem do zadania” silna zgoda wskazuje mniej trudności. Przy stwierdzeniu „Po przerwie nie mogłem się skupić” podobna zgoda może wskazywać ich więcej. Jeśli wyższy wynik oznacza większe trudności, pierwsze stwierdzenie wymagałoby odwrócenia. W gotowym narzędziu o punktacji rozstrzyga klucz konkretnej wersji.

Przy własnym zestawie pytań zapisz regułę na etapie projektu. Gdy zestawu użyto już w badaniu, zajrzyj do planu i wcześniejszych notatek. Jeśli punktowania nie ustalono, uzgodnij z promotorem znaczenie wskaźnika i sposób jego tworzenia, zanim podejmiesz kolejne decyzje analityczne. Zapisz, kiedy przyjęto regułę i co uzasadnia łączenie odpowiedzi w jeden wynik.

Jak przyporządkować klucz do kolumn arkusza?

Jeżeli w kluczu widzisz „pozycja 4”, odszukaj czwarte pytanie tej skali w wersji zastosowanej w badaniu, a następnie jego pole w eksporcie. Przed skalą mogła być zgoda na udział i metryczka, więc pozycja 4 skali może znajdować się w dwunastej kolumnie. Formularz mógł także pokazywać pozycje w losowej kolejności. W takim przypadku korzystaj z identyfikatora pytania lub z potwierdzonego przypisania treści do kolumny. Ustal też, czy plik zawiera surową odpowiedź, czy punktację przygotowaną już przez platformę.

Zapisz w słowniku danych identyfikator pozycji w kluczu, nazwę kolumny źródłowej, dopuszczalne kody z etykietami i sposób punktowania. Przy pomiarach w kilku terminach dopisz oznaczenie pomiaru. Te same nagłówki w dwóch plikach mogą oznaczać jednakowe pytania albo nazwy utworzone od początku przez inny formularz. Jeśli projekt pozwala łączyć odpowiedzi konkretnej osoby między pomiarami, używaj do tego jej identyfikatora i oznaczenia pomiaru. Kolejność wierszy zmienia się podczas sortowania.

Kiedy zastosować wzór, a kiedy mapę odpowiedzi?

Przy prostym odwróceniu punktów w równomiernie kodowanej skali użyj reguły minimum + maksimum – odpowiedź. Minimum i maksimum pochodzą z klucza i kodowania właściwej pozycji. Jeżeli w badanej próbie nikt nie zaznaczył skrajnych kategorii, reguła nadal opiera się na dopuszczalnej skali. Dla punktacji od 1 do 5 liczysz 6 – odpowiedź, dla punktacji od 0 do 4 liczysz 4 – odpowiedź. W obu przykładach odpowiedź środkowa zostaje taka sama. Sprawdzenie samego środka nie wykaże, czy arkusz odwrócił wartości.

Możesz dostać plik, w którym skala z instrukcji od 0 do 4 zapisała się jako etykiety słowne lub kody od 1 do 5. Sprawdź obie skrajne kategorie i co najmniej jedną pośrodku, następnie zapisz pełne przyporządkowanie do punktów przewidzianych przez instrukcję. Jeżeli formularz numeruje odpowiedzi od 1 wzwyż, numer zaznaczonej opcji i punkty przypisane tej opcji są dwiema informacjami. Po mapowaniu dopiero odwróć pozycje wskazane przez klucz. Jeśli instrukcja stosuje własne wagi albo szczególną mapę przejścia od odpowiedzi do punktów, przepisz tę mapę w całości.

Przelicz sześć odpowiedzi i sprawdź, co zmienia pomyłka

W przykładzie wykorzystamy całkowicie fikcyjny zestaw „Trudności w powrocie do nauki po przerwie”. Ilustruje sposób kontroli arkusza. Stwierdzenia i rekordy są wymyślone. Wyobraź sobie odpowiedzi o powrocie do samodzielnej nauki po nieplanowanej przerwie. Przyjęty na potrzeby ćwiczenia klucz daje od 1 do 5 punktów za odpowiedź, gdzie 1 oznacza „zdecydowanie się nie zgadzam”, 2 „raczej się nie zgadzam”, 3 „ani się zgadzam, ani się nie zgadzam”, 4 „raczej się zgadzam”, a 5 „zdecydowanie się zgadzam”. Wyższa suma ma oznaczać więcej deklarowanych trudności z powrotem do nauki.

Na czym polega klucz przykładowego zestawu?

1. P1. „Odkładałem powrót do rozpoczętego zadania”. Punktacja zgodna z odpowiedzią.
2. P2. „Od razu orientowałem się, na czym skończyłem”. Punktacja odwrócona.
3. P3. „Zaczynałem inne zadanie, zanim wróciłem do poprzedniego”. Punktacja zgodna z odpowiedzią.
4. P4. „Po powrocie trudno mi było ponownie się skupić”. Punktacja zgodna z odpowiedzią.
5. P5. „Po przerwie łatwo przechodziłem do następnego kroku w zadaniu”. Punktacja odwrócona.
6. P6. „Ponownie przeglądałem materiał, żeby odnaleźć miejsce, w którym przerwałem naukę”. Punktacja zgodna z odpowiedzią.

Kiedy ktoś mocno zgadza się z P2 lub P5, opisuje sprawny powrót na danym etapie. W ćwiczeniu za taką odpowiedź dostaje mało punktów trudności. Mapa dla P2 i P5 to 1 → 5, 2 → 4, 3 → 3, 4 → 2, 5 → 1. Wynik tworzymy dla pełnych sześciu odpowiedzi po jednym odwróceniu P2 i P5. Każda pozycja wnosi od 1 do 5 punktów. Najniższa możliwa suma to 6, a najwyższa 30. W ćwiczeniu nie wprowadzamy progów interpretacji. Wiersze A01 do A04 służą wyłącznie temu, żeby prześledzić różne skutki tej samej pomyłki.

Od surowej odpowiedzi A01 do wyniku 16

Przyjmijmy kolejność od P1 do P6. W eksporcie dla A01 widnieje 1, 5, 3, 5, 4, 4. Gdy dodasz te wartości bez przeliczenia, otrzymasz 1 + 5 + 3 + 5 + 4 + 4 = 22. Zgodnie z kluczem za P2, gdzie odpowiedź to 5, wpisujesz 6 - 5 = 1. Za P5, gdzie odpowiedź to 4, wpisujesz 6 - 4 = 2. Odpowiedzi P1, P3, P4 i P6 dają odpowiednio 1, 3, 5 i 4 punkty. Suma po odwróceniu to 1 + 1 + 3 + 5 + 2 + 4 = 16. Różnica względem błędnie policzonego wyniku wynosi minus 6 punktów. Składają się na nią minus 4 za P2 i minus 2 za P5.

Porównaj obie liczby z zakresem 6-30. Zarówno 22, jak i 16 mieszczą się w nim bez trudu. Kontrola zakresu pomaga zauważyć część pomyłek, takich jak nieoczekiwana wartość 99 w jednej z kolumn. Kierunek punktowania zweryfikujesz, śledząc przejście od surowego kodu do punktów. Tak samo postąp z pozycją P4. Surowe 5 i przyznane 5 to poprawny wynik, ponieważ w P4 silna zgoda opisuje dużą trudność. Porównanie P2 z P4 pokazuje, dlaczego ta sama odpowiedź „zdecydowanie się zgadzam” daje w tych dwóch kolumnach różne punkty.

Jedna pomyłka może zmienić kolejność osób albo pozostawić sumę bez zmian

• A02 ma odpowiedzi 4, 2, 2, 3, 1, 3. Suma surowych odpowiedzi wynosi 15. Po odwróceniu P2 z 2 na 4 i P5 z 1 na 5 daje 4 + 4 + 2 + 3 + 5 + 3 = 21. Wynik rośnie o 6. Według błędnego sumowania A01 ma więcej punktów niż A02 (22 wobec 15). Po poprawce kolejność się odwraca (16 wobec 21). W dwóch pokazanych wierszach średnia błędnych sum wynosi 18,5 i średnia poprawnych wyników także wynosi 18,5. Zgodna średnia ukrywa tu przestawienie wyników jednostkowych.
• A03 ma odpowiedzi 1, 4, 3, 5, 2, 4. Suma surowa wynosi 19. Po przeliczeniu P2 z 4 na 2 i P5 z 2 na 4 daje 1 + 2 + 3 + 5 + 4 + 4 = 19. W P2 ubyły dwa punkty, w P5 przybyły dwa. Identyczna suma jest zgodna z kluczem dopiero po sprawdzeniu obu składowych.
• A04 ma odpowiedzi 2, brak, 4, 3, 2, 1. P5 przechodzi z 2 na 4, P2 w punktacji nadal ma brak. Przy założeniu sześciu wymaganych odpowiedzi wynik ogólny pozostaje pusty. Podstawienie zera za brak w P2 dałoby w formule 6 - 0 = 6, czyli niedopuszczalną wartość pojedynczej pozycji. Po zsumowaniu powstałoby pozornie dopuszczalne 2 + 6 + 4 + 3 + 4 + 1 = 20.

Przed przeniesieniem reguły na pełny plik możesz użyć dwóch wierszy kontrolnych, które w ogóle nie pochodzą z badania. W pierwszym ustaw 1, 5, 1, 1, 5, 1. Po przeliczeniu każda pozycja ma dać jeden punkt, czyli łącznie 6. W drugim ustaw 5, 1, 5, 5, 1, 5. Każda pozycja ma dać pięć punktów, razem 30. Przy odwróceniu wykorzystującym niewłaściwe minimum lub maksimum szybko zobaczysz przesunięcie skrajnych wartości. Sprawdź jeszcze wiersz z brakującą odpowiedzią. Dzięki trzem próbom widzisz, czy formuła obsługuje obie granice i czy umie zostawić wynik pusty.

Popraw regułę w całym zbiorze i zachowaj możliwość sprawdzenia

Pracuj na kopii eksportu lub zbuduj nową wersję pliku poleceniem, które da się uruchomić ponownie. W ćwiczeniu zostawiamy P2_surowa i P5_surowa, obok tworzymy P2_punkty i P5_punkty. Dopiero z kolumn punktowych obliczamy wynik_v2. Dla czterech pozycji liczonych wprost możesz zachować spójny zestaw nazw punktowych albo wskazać w formule cztery zweryfikowane kolumny źródłowe. W obu przypadkach zanotuj, skąd pobierana jest każda składowa. Jedna formuła, obejmująca cały zbiór z tej samej wersji i kodowania, daje czytelną podstawę kontroli po ponownym imporcie danych.

Najpierw rozpoznaj odpowiedź, a potem przypisz punkty

Dla P2 i P5 logika w ćwiczeniu brzmi tak: po rozpoznaniu braków oblicz 6 – odpowiedź wyłącznie dla wartości 1, 2, 3, 4 albo 5. Dla zapisanej kategorii braku zachowaj brak. Kod spoza uzgodnionej listy oznacz do wyjaśnienia, a wynik w tym wierszu pozostaw pusty do czasu ustalenia, co zapis oznaczał. To istotne choćby wtedy, gdy program czyta komórkę z cyfrą 5 jako tekst, albo gdy niewidoczny odstęp powoduje, że puste pole wygląda jak odpowiedź. Sprawdź w podsumowaniu kolumny, które wartości program rozpoznał jako liczbę, a które jako tekst.

Warunek dla wynik_v2 jest odrębny od warunku dla pojedynczej pozycji. Najpierw sprawdzasz, czy każda z wymaganych pozycji ma dopuszczalną wartość punktową. Potem sumujesz. W A04 można obliczyć punkty za P5, lecz wynik ogólny zależy także od P2. Zwykła funkcja sumowania pomija w wielu arkuszach puste komórki. W tym przykładzie zwróciłaby 2 + 4 + 3 + 4 + 1 = 14, czyli sumę pięciu punktowanych odpowiedzi. Aby skopiować regułę do własnego pliku, ustaw zarówno poprawne odwrócenie, jak i wymaganie kompletu zastosowane w ćwiczeniu lub inną, udokumentowaną regułę dla Twojej skali. Przy przenoszeniu pamiętaj, że pełnego kompletu wymaga tutaj klucz fikcyjnego przykładu.

Na skali 0-4 zapis 0 może być ważną odpowiedzią i po odwróceniu dać 4. Puste pole ma inne znaczenie. Osobny znacznik braku w pliku, np. 99, zaznacz jako brak tylko po potwierdzeniu tego znaczenia w ustawieniach eksportu, formularzu lub słowniku danych. Jeżeli najpierw wstawisz wszystkie liczby do wzoru 4 – odpowiedź, uzyskasz za 99 wartość -95. Bez odtworzenia reguł kodowania trudno potem ustalić, czy taka liczba powstała przez użycie błędnego klucza, czy przez nieobsłużony kod. Zapisuj rozpoznane braki i nieoczekiwane wartości osobno. Dzięki temu możesz wyjaśnić konkretny problem i zostawić brak tam, gdzie uczestnik rzeczywiście nie udzielił odpowiedzi.

Jak odróżnić błędny zakres od podwójnego odwrócenia?

Wróć do tego samego wiersza co w próbie ręcznej i sprawdź, z której kolumny pobiera się wartości. Załóżmy, że dla A01 w jednej kolumnie P2 widzisz 5, w drugiej 1, a formuła wyniku odejmuje od 6 wartość 1. Otrzymujesz 5, czyli powrót do wartości wyjściowej. Drugi raz odwrócono kolumnę już przeliczoną. Błąd zakresu daje inny ślad. Gdy formuła 4 – odpowiedź dostała z przykładu P2 równe 5, da wynik minus jeden, co nie wchodzi do punktacji 1-5. W arkuszu prześledź zależności do kolumny źródłowej, a w skrypcie zobacz, która zmienna trafia do wzoru. Sama nazwa kolumny z dopiskiem R bywa dwuznaczna. Może oznaczać wskazanie, że kolumnę trzeba odwrócić, albo informację, że już to zrobiono.

Jeżeli formularz sam wyliczał wynik, pobierz do kontroli eksport odpowiedzi jednostkowych i porównaj co najmniej kilka wartości pokazanych przez platformę z wynikiem z podręcznika lub instrukcji. Poszukaj wierszy, w których odwracana pozycja ma różne wartości. A03 ma tę samą sumę przed i po prawidłowym przeliczeniu, więc łatwo na nim przeoczyć problem. Sprawdzenie A01 i A02 z ćwiczenia pokazuje z kolei, czy wyniki zmieniają się w dwóch kierunkach. Kiedy pozostała Ci jedynie zbiorcza suma i nie masz dostępu do odpowiedzi jednostkowych ani składowych, zazwyczaj nie odtworzysz z sumy punktów, jakie przypadły na pozycje do odwrócenia. Szukaj pierwotnego eksportu lub kopii projektu. Gdy go brak, zapisz granicę dostępnych danych i omów z promotorem, na jakich podstawach można oprzeć dalsze analizy.

Co sprawdzić po wypełnieniu formuły w dół arkusza?

Sprawdź działanie reguły także na poziomie kolumn i całej próby. Jeżeli w danych źródłowych A01 i A02 są dwie osoby z różnymi odpowiedziami, a po skopiowaniu formuły P2 ma wszędzie 1, zajrzyj do odwołań. Sztywne odwołanie do jednej komórki może obliczać każdy wiersz z wartości pierwszej osoby. Podobny efekt może dać błędne połączenie plików, jeśli jeden identyfikator występuje w obu falach bez odrębnego pola fali. Przenieś kontrolę na liczbę wierszy i powtarzających się identyfikatorów. Przy pliku łączonym sprawdź, czy każdy rekord dostał dane z tej samej osoby i z właściwego pomiaru.

W odwracanej kolumnie liczba ważnych odpowiedzi 1 przed przeliczeniem powinna odpowiadać liczbie wartości 5 po przeliczeniu. Analogicznie porównaj pary 2 i 4, wartość 3 z 3 oraz braki z brakami. Takiej zmiany oczekujesz dla P2 i P5. Kolumny liczone wprost powinny zachować wartości i przypisanie do rekordów. Zgodność liczebności kategorii jest kontrolą uzupełniającą. Jeśli ktoś oddzielnie posortował kolumnę, liczebności mogą być poprawne, choć odpowiedź jest przypisana do innego identyfikatora. Dlatego porównaj również dobrane rekordy i sprawdź w każdym, czy liczba punktów wynika z właściwej odpowiedzi.

PSS-10 jako przykład zastosowania klucza dla konkretnej wersji

W Skali odczuwanego stresu (PSS-10) odpowiedzi mają punktację od 0 do 4. Instrukcja laboratorium Carnegie Mellon University wskazuje cztery pozycje odwracane w wersji dziesięciopozycyjnej: 4, 5, 7 i 8. Każdą z nich odwracasz według 4 – odpowiedź. Zatem 0 → 4, 1 → 3, 2 → 2, 3 → 1, 4 → 0. W pozostałych pozycjach zachowujesz punktację, a potem dodajesz dziesięć wartości. Dla kompletu odpowiedzi możliwy wynik surowy mieści się od 0 do 40. Większa liczba punktów oznacza więcej odczuwanego stresu. Dokładna numeracja ma znaczenie: ta sama instrukcja CMU wymienia inne pozycje dla wersji cztero- i czternastopozycyjnej. W eksporcie posługuj się numeracją wersji, którą zastosowano.

W Polsce Pracownia Testów Psychologicznych PTP opisuje PSS-10 w zbiorze Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem autorstwa Zygfryda Juczyńskiego i Niny Ogińskiej-Bulik. Autorzy opracowali polską adaptację. PTP opisuje pomiar stresu odczuwanego w ciągu ostatniego miesiąca. W artykule Domagalskiej i współautorów (2021) można zobaczyć przykład zastosowania tej adaptacji u nauczycieli szkół średnich w Polsce. Autorzy opisują w metodzie liczbę pozycji, pięć kategorii odpowiedzi, cztery odwracane pozycje i sumę. Własny opis oprzyj na instrukcji wykorzystanego wydania. Przykład publikacji naukowej pokazuje, które szczegóły można przedstawić tak, by czytelnik rozumiał, jak powstała wynikowa liczba.

Wynik surowy powstaje na etapie punktowania. Ewentualna interpretacja względem norm określonej adaptacji stanowi kolejny etap, wymagający właściwego podręcznika i podstawy do użycia odpowiednich norm. W cytowanym badaniu autorzy opisali również przeliczenie na steny, czyli jednostki stosowane do odniesienia wyniku do norm. Laboratorium CMU zaznacza, że skala służy do pomiaru odczuwanego stresu i nie wyznacza klinicznego progu rozpoznania. W analizie własnej pracy zaplanuj, czy wykorzystasz wynik surowy, czy inną postać wyniku uzasadnioną pytaniem badawczym i instrukcją. Sprawdź, którą z tych postaci rzeczywiście odczytuje Twój program.

Przykładowa zależność jest podobna do tej z ćwiczenia. Jeśli platforma przypisała skrajnym opcjom 1 i 5 jako identyfikatory, a klucz oczekuje 0 i 4 jako punktów, najpierw odtwórz zgodne z etykietami kodowanie. Dopiero wtedy stosuj 4 – odpowiedź dla wspomnianych czterech pozycji. To rozpoznasz, zaglądając do ustawień eksportu i porównując wybraną kategorię słowną z jej wartością. Z dokumentacją polskiej wersji sprawdź również sposób postępowania przy braku, jeżeli pojawi się w Twojej pracy. Reguły ćwiczenia z sześcioma pozycjami służą wyłącznie do odtworzenia tamtego rachunku.

Rozstrzygnij, co trzeba sprawdzić poza samą formułą

Wyobraź sobie powrót do projektu po tygodniu. W arkuszu są dwie wersje wyniku, w pliku z danymi programu tylko jedna, a w metodologii zdanie „odpowiedzi zsumowano”. Jeśli ręczna próba wykazała błąd, znajdź miejsce, w którym po raz pierwszy rozeszły się punkty oczekiwane i uzyskane. Mogło to nastąpić przy przypisaniu liczb do odpowiedzi, w odwołaniu do pozycji o tej samej nazwie albo podczas wyliczania sumy. Zapisz, którego arkusza, fal lub grup dotyczy błąd. Jeżeli część odpowiedzi ma inne kodowanie, oddzielnie sprawdź przejście od surowej odpowiedzi do liczby punktów w tej części.

Co mówi ujemna korelacja pozycji z pozostałymi pozycjami?

W analizie rzetelności możesz zobaczyć korelację pozycji z wynikiem pozostałych pozycji danej skali. Wynik pozostałych pozycji liczy się tutaj bez tej, którą właśnie sprawdzasz. Jeśli wskaźnik jest ujemny, osoby z wyższym wynikiem z pozostałych pozycji mają tendencję do uzyskiwania niższej wartości w pozycji sprawdzanej. W nieprzeliczonej pozycji sformułowanej w przeciwnym kierunku to możliwy ślad braku odwrócenia. Wróć do klucza i zobacz punkty obok odpowiedzi przynajmniej dla kilku osób. Sprawdź też, czy w programie do analizy rzetelności dodano kolumnę punktową. Program może policzyć korelacje z inną kolumną niż ta użyta do stworzenia wyniku ogólnego.

Jeżeli kodowanie zgadza się z kluczem, poszukaj przyczyny na poziomie danych i pomiaru. Upewnij się, że korelację policzono z pozostałymi pozycjami tej samej skali lub podskali i na odpowiedniej grupie rekordów. Sprawdź liczebność, zmienność odpowiedzi i rozkład kategorii. W małej próbie wynik jest podatny na zmiany wraz z kolejnymi obserwacjami. Gdy niemal wszyscy wybrali tę samą odpowiedź, pozycja dostarcza mało informacji o różnicach między osobami w tej próbie. Każdą decyzję o ewentualnej zmianie składu wyniku omów z promotorem i oprzyj na podstawie metodologicznej. Zmiana klucza w celu uzyskania wyższej alfy byłaby zmianą sposobu pomiaru po obejrzeniu danych.

Czy zgodne kodowanie rozwiązuje problem z brzmieniem pytania?

Odwrócenie punktów pozwala ustawić kierunek wyniku. Zachowanie badanych przy czytaniu pytania jest oddzielną sprawą. Van Sonderen, Sanderman i Coyne (2013) przeanalizowali odpowiedzi 700 osób na kwestionariusz zmęczenia MFI-20. W tej próbie nie uzyskali potwierdzenia, że pozycje sformułowane odwrotnie zapobiegały stronniczości odpowiedzi. Zaobserwowane wzorce autorzy powiązali z możliwością nieuwagi i dezorientacji. Chodziło o konkretne narzędzie i próbę. Dla Twojej pracy wynika z tego praktyczny krok: po stwierdzeniu zgodności punktacji z instrukcją sprawdź, czy coś w brzmieniu pozycji, formularzu lub przebiegu badania może pomóc zrozumieć ten wzorzec odpowiedzi.

Gdy masz uwagi uczestników do formularza, notatki z pilotażu lub historię zmian treści, wróć do nich. W ćwiczeniu pozycja P6 opisuje ponowne przeglądanie materiału. Badani mogliby odczytać to jako trudność albo jako celową strategię nauki. Można to sprawdzić na etapie projektowania zestawu, prosząc osoby w pilotażu o wyjaśnienie, jak rozumieją stwierdzenie. Po zakończeniu zbierania danych zmiana słów w opisie narzędzia nie zmienia treści, na którą uczestnicy odpowiedzieli. Korzystaj z formularza z tamtego badania. Jeżeli rozbieżność pozostaje, opisz ją jako ograniczenie, odwołując się do tego, co udało się rzeczywiście ustalić.

Kiedy przeliczyć rzetelność?

Po skorygowaniu kierunku pozycji ponownie wylicz używany wskaźnik rzetelności dla analizowanego wyniku, jeśli pozwalają na to dane i przyjęty sposób analizy. Przy kilku podskalach zrób to osobno dla tych, których skład lub punktacja się zmieniły. Sprawdź, ile osób rzeczywiście weszło do tego obliczenia i jak program potraktował braki. Sam współczynnik alfa Cronbacha opisuje aspekt spójności wyników przy określonym sposobie liczenia. Poprawność klucza sprawdzasz bezpośrednio na składowych, a interpretację wyniku uzasadniasz również jego konstrukcją i dostępnymi dowodami trafności. Nawet wyższa alfa po zmianie nie wystarcza do potwierdzenia żadnej z tych rzeczy.

Standardy raportowania badań ilościowych w psychologii opracowane przez Appelbauma i współautorów (2018) przewidują podanie, w miarę możliwości, współczynników rzetelności dla analizowanych wyników w badanej próbie. W pracy dyplomowej możesz odnieść to do swojej skali, podając, jaki wynik objęto obliczeniem i na jakich rekordach je przeprowadzono. Gdy cytujesz rzetelność z podręcznika, wskaż źródło i odróżnij ją od współczynnika oszacowanego z własnych danych. W ćwiczeniu z A01-A04 wiersze dobrano do kontroli rachunku. Służą do sprawdzenia poprawności punktowania, a ich liczebność i sposób doboru nie dają podstaw do wnioskowania o właściwościach psychometrycznych zestawu.

Jak naprawić gotowe wyniki, jeśli analiza już się odbyła?

Najpierw ustal, gdzie użyto błędnej kolumny. Mogły z niej powstać statystyki opisowe, grupy, różnice między pomiarami lub zestaw wierszy wybranych do modelu. W poleceniu analitycznym albo ustawieniach projektu sprawdź nazwę pliku i używanej zmiennej. Zmiana nazwy kolumny w arkuszu może nie zaktualizować danych wczytanych wcześniej do programu.

Od diagnozy w arkuszu do ponownego uruchomienia analizy

1. Zapisz punkt wyjścia. Zachowaj oryginalny eksport, poprzedni plik analityczny, informację o źródle klucza i robocze wyniki. Zanotuj, które pozycje i pliki dotyczyły błędu oraz kiedy go wykryto.
2. Odtwórz punktację z odpowiedzi. Zbuduj poprawioną kolumnę z eksportu. Porównaj ręcznie przeliczone wiersze i sprawdź składowe, zakres, braki i liczby rekordów. Przed analizą potwierdź, że program korzysta z tej kolumny.
3. Ustal, które wyniki zależą od poprawki. Zapisz numery analiz, pozycje hipotez, nazwy wykresów i fragmenty tekstu wykorzystujące wynik. Uwzględnij analizy korzystające z niego pośrednio, np. porównanie grup wyznaczonych na jego podstawie w planie pracy.
4. Wykonaj ponownie właściwe analizy. Przy błędzie punktacji trzymaj się przyjętego planu doboru testów. Jeśli po poprawce zmieni się liczebność lub ujawni się problem z założeniami, zapisz podstawę ewentualnej zmiany i odróżnij ją od samego naprawienia rachunku. Dla pomiarów powtarzanych oblicz również na nowo zmienne zależne od obu pomiarów, jeżeli którykolwiek wymagał korekty.
5. Zaktualizuj pracę na podstawie nowego obliczenia. Przejrzyj statystyki opisowe, rzetelność, wynik testu, wielkość efektu, przedział ufności i liczebność, jeśli podajesz je w rozdziale. Popraw zgodnie z nimi wykresy, streszczenie, dyskusję i wnioski. Jeśli wyniki były już przekazane promotorowi, dołącz krótką informację o zmianie i jej zasięgu.

To, czy zmieni się związek z inną zmienną, zależy od tego, u których osób i o ile zmieniły się punkty oraz jakie są ich pozostałe wyniki. Przelicz zależność i porównaj oszacowania oraz liczebności. Jeżeli w uzgodnieniu z promotorem zachowasz w dokumentacji również wyniki sprzed poprawki, oznacz je jako obliczone z błędną punktacją. Raport końcowy oprzyj na obliczeniach zgodnych z instrukcją.

Jak opisać punktowanie w metodologii i poprawkę w dokumentacji?

W tekście pracy daj czytelnikowi podstawę do odtworzenia wyniku: nazwę i źródło wersji, liczbę pozycji, sposób przypisania punktów, regułę sumowania lub uśredniania, możliwy zakres oraz kierunek wyniku. Regułę obsługi braków opisz zgodnie z tym, co rzeczywiście zastosowano. Jeśli korzystasz z gotowego narzędzia, sprawdź, które informacje można przytoczyć z podręcznika i jak odsyłać do klucza bez przedrukowywania chronionego materiału. Pełny opis narzędzia wraz z przykładem układu znajdziesz w poradniku o opisie narzędzia badawczego w pracy. W poniższym akapicie używamy wyłącznie własnych, fikcyjnych pozycji z ćwiczenia.

Wynik dla zestawu „Trudności w powrocie do nauki po przerwie” obliczono jako sumę punktów z sześciu pozycji. Odpowiedzi kodowano od 1 do 5. Punktację pozycji P2 i P5 odwrócono według reguły 6 minus wartość odpowiedzi. Wynik obliczano przy komplecie sześciu odpowiedzi. Możliwy zakres sumy wynosił od 6 do 30 punktów, a wyższe wartości oznaczały więcej deklarowanych trudności w powrocie do nauki.

Do dokumentacji obliczeń możesz dołączyć osobną krótką notatkę. W ćwiczeniu brzmiałaby tak: „W starej kolumnie sumowano wartości surowe P2 i P5. W poprawionej kolumnie obliczono sumę po zmianie ich punktacji. Sprawdzono ręcznie A01 (22 przed poprawką, 16 po) i A02 (15 przed poprawką, 21 po) oraz A03, w którym suma pozostała 19 mimo zmian obu składowych. Dla A04 pozostawiono brak wyniku z powodu braku P2”. W prawdziwym projekcie dopisz, które obliczenia wykonano ponownie, gdzie znajdują się pliki i czy zmieniły się podstawy wniosków. Zapisz identyfikatory audytowanych wierszy w dokumentacji roboczej zgodnie z zasadami przechowywania danych w projekcie.

Jeśli później przepisujesz do polskiego tekstu wyniki z programu, sprawdź miejscowy sposób zapisu. Skimina, Harasimczuk i Cieciuch (2022) w polskiej adaptacji zasad APA 7 zalecają przecinek dziesiętny i zero przed nim również dla wartości, które nie przekraczają jedności, na przykład przy korelacjach. W raporcie uwzględnij wymagania własnego seminarium. Zaokrąglając wartości do rozdziału, zachowaj dokładność źródłową w pliku obliczeń. Dzięki temu kolejne uruchomienie analizy opiera się na wynikach wyliczonych z danych, a osoby sprawdzające mogą porównać zapis w pracy z programem.

Co mieć pod ręką przed oddaniem rozdziału?

• Formularz z badania i źródło punktowania. Zaznacz stronę instrukcji, na której są zasady tworzenia analizowanego wyniku.
• Słownik z przyporządkowaniem pól formularza do kolumn. Przy zmianie wersji zaznacz, od którego pomiaru zmieniły się treść lub kody.
• Kopię surowego eksportu i polecenia lub formuły odtwarzające obliczenia. Podaj nazwę wersji pliku wczytanej do programu.
• Wyniki ręcznych prób z identyfikatorami wierszy i informacją, gdzie były sprawdzane. Jeśli ktoś powtórzy kontrolę, powinien trafić na te same składowe przed i po odwróceniu.
• Aktualne wyniki analiz z zaznaczonymi miejscami w pracy, które zmieniono. Jeśli liczebności przed i po poprawce się różnią, ustal, które przypadki dodano lub pominięto oraz z jakiego powodu.

Źródła

• Carnegie Mellon University, Laboratory for the Study of Stress, Immunity, and Disease. PSS Scoring. https://www.cmu.edu/dietrich/psychology/stress-immunity-disease-lab/scales/html/pssscoring.html
• Carnegie Mellon University, Laboratory for the Study of Stress, Immunity, and Disease. Scales. Perceived Stress Scale. https://www.cmu.edu/dietrich/psychology/stress-immunity-disease-lab/scales/
• Juczyński, Z., Ogińska-Bulik, N. (2009). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych PTP. https://www.practest.com.pl/sklep/test/NPSR
• Domagalska, J., Rusin, M., Razzaghi, M., Nowak, P. (2021). Personality Type D, Level of Perceived Stress, Insomnia, and Depression Among High School Teachers in Poland. Frontiers in Psychology, 12, 626945. DOI 10.3389/fpsyg.2021.626945.
• van Sonderen, E., Sanderman, R., Coyne, J. C. (2013). Ineffectiveness of reverse wording of questionnaire items: Let’s learn from cows in the rain. PLOS ONE, 8(7), e68967. DOI 10.1371/journal.pone.0068967. Sprostowanie wydawcy DOI 10.1371/annotation/af78b324-7b44-4f89-b932-e851fe04a8e5.
• Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board Task Force report. American Psychologist, 73(1), 3-25. DOI 10.1037/amp0000191.
• Skimina, E., Harasimczuk, J., Cieciuch, J. (2022). Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7. Wydawnictwo Liberi Libri. DOI 10.47943/lib.9788363487560.