Masz gotowy fragment wywiadu do rozdziału wyników, ale obok ważnego zdania pojawia się nazwisko, miejsce albo szczegół, po którym znajomi mogą rozpoznać rozmówcę. Zacznij od zapisania, co ten fragment pokazuje. Potem zaznacz wszystkie dane, które mogą wskazać osobę. Przytocz krótszy, wierny fragment, jeśli można go wykorzystać zgodnie z ustaleniami badania i bez ujawniania tożsamości. Gdy rozpoznanie nadal jest możliwe, rozważ parafrazę, a jeśli ona także ujawnia rozmówcę, pomiń wypowiedź.
Co może zdradzić, kto mówi?
Imię i nazwisko to bezpośredni identyfikator. Osobę może jednak wskazać zestaw zwykłych szczegółów, takich jak nazwa małej instytucji, pełniona funkcja i data wydarzenia. Sprawdź, co o tym miejscu wiedzą współpracownicy lub inni uczestnicy. Przyjrzyj się również informacjom o osobach, o których opowiada rozmówca.
Politechnika Warszawska rozróżnia poufność i anonimowość. Możesz znać rozmówcę i chronić informacje o nim przed nieuprawnionym dostępem. Gdy przechowujesz klucz łączący kod W04 z nazwiskiem, oznaczenie materiału kodem to pseudonimizacja. Poradnik UAM zwraca uwagę, że również bez tego klucza połączenie kilku cech może wskazać osobę. Dlatego sam kod nie wystarcza do oceny fragmentu.
Od surowego wywiadu do cytatu w wynikach
W fikcyjnej pracy z socjologii pytasz, co utrudnia regularne dyżury wolontariuszom. Poniższa rozmowa, dane i miejsce są wymyślone.
Materiał roboczy
Prowadząca: Co się zmieniło od czasu pierwszych dyżurów?
Rozmówczyni: Jestem Nina Brzeskot, jedyna osoba, która prowadziła nocne warsztaty rowerowe 17 maja w Domu Sąsiedzkim Splot w Miedzinie. Na początku brałam dyżury. Potem przestałam, bo grafik przychodził za późno, żebym mogła zorganizować opiekę nad dzieckiem. Nie prosiłam nikogo o zmianę terminu.
W tej wypowiedzi ważna jest kolejność. Rozmówczyni brała dyżury, a późne ogłaszanie grafiku utrudniło jej zorganizowanie opieki. Imię i nazwisko wskazuje ją wprost. Miejsce, termin i rola mogą wskazać tę samą osobę nawet po skreśleniu nazwiska. Są zbędne do przedstawienia wyniku.
Cytat z niezmienionego fragmentu
Jeżeli szczegół o opiece nie pozwala rozpoznać osoby w kontekście całej pracy, można zapisać:
W04 wiązała rezygnację z dyżurów z późnym ogłaszaniem grafiku. „Na początku brałam dyżury. Potem przestałam, bo grafik przychodził za późno, żebym mogła zorganizować opiekę nad dzieckiem”.
Przytoczono dwa sąsiednie zdania bez zmiany słów. Wypowiedź pokazuje, jak W04 wyjaśnia swoją decyzję. W kolejnym zdaniu rozmówczyni mówi, że nie prosiła o zmianę terminu. Cytat nie uzasadnia wniosku, że organizator odrzucił taką prośbę.
Parafraza, gdy wzmianka o dziecku może wskazać rozmówczynię
W04 początkowo brała dyżury, ale zrezygnowała, gdy późne ogłaszanie grafiku utrudniało jej pogodzenie ich z obowiązkami opiekuńczymi.
To parafraza, więc nie ma cudzysłowu. Zachowuje kolejność zdarzeń i powód podany przez W04, bez szczegółu o dziecku. Jeśli w tej grupie już sam wątek opieki wskazuje rozmówczynię, poszukaj innego materiału na ten temat. Jeżeli pominięcie szczegółu zmienia sens wypowiedzi, pomiń fragment albo zawęź tezę do tego, co możesz pokazać na podstawie innych wypowiedzi.
Jak opisać zmiany w metodologii?
Podaj, co oznacza kod rozmówcy, które szczegóły usunięto lub uogólniono i jak odróżniasz cytaty od parafraz. Dobierz zapis do wymagań swojego kierunku. Jeśli wewnątrz cytatu usuwasz fragment lub zastępujesz nazwę opisem, oznacz zmianę zgodnie z przyjętą konwencją i sprawdź, czy zdanie zachowuje sens. Rozległe zmiany łatwiej uczciwie przedstawić jako parafrazę. Wersję roboczą i ewentualny klucz trzymaj w uzgodnionym, chronionym miejscu, oddzielnie od wersji do udostępnienia.
Przykładowy zapis metody. W wynikach wypowiedzi oznaczono kodami wywiadów, np. W04. Przy wyborze fragmentów do przytoczenia pomijano szczegóły, które mogły ujawnić tożsamość rozmówców, m.in. nazwy instytucji oraz daty wyjątkowych wydarzeń. Wypowiedzi przytoczone dosłownie ujęto w cudzysłów. Gdy szczegół mógł wskazać osobę, stosowano parafrazę, jeśli pozwalała zachować sens bez ujawniania tożsamości.
Sprawdź cytat w całym dokumencie
- Przeczytaj cytat razem z opisem próby, innymi wypowiedziami tej osoby i aneksem. Cechy pominięte w jednym miejscu mogą pozostać w innym.
- Porównaj fragment z materiałem roboczym. Sprawdź, kto mówi, czego dotyczy wypowiedź i czy po skróceniu nadal znaczy to samo.
- Sprawdź, jakie użycie materiału przewidują ustalenia badania, także przy ewentualnym udostępnieniu pracy. Wątpliwości co do rozpoznawalności omów z promotorem.
Gdy potrzebujesz uporządkować także transkrypcję i kodowanie, zobacz poradnik Jak opracować wywiad do pracy dyplomowej? Od transkrypcji do analizy.
Materiały do konsultacji wywiadów
Co przesłać do opracowania wywiadów w pracy z socjologii?
Prześlij zanonimizowane transkrypcje, scenariusz wywiadu, cel i pytania badawcze oraz opis doboru uczestników. Dołącz przyjęty sposób analizy i uwagi promotora, jeśli je masz. Na tej podstawie ustalę zakres porządkowania wątków, zestawiania wypowiedzi i redakcji rozdziału.
Źródła
- Huras, P. (2023, 20 października). Anonimowość i poufność badań społecznych. Dział Analiz Strategicznych Politechniki Warszawskiej.
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jak przygotować wniosek do Komisji Etyki ds. Projektów Badawczych? Poradnik. Rozdział 6, Zbieranie danych w badaniach naukowych. Odczyt 10.11.2026.
Omów sposób przytaczania wypowiedzi w rozdziale
Napisz, czego dotyczy badanie, jakie uwagi masz od promotora i co sprawia trudność. Do omówienia sposobu zapisu wystarczy fikcyjny przykład. Dane rozmówców i nagrania zostaw w miejscu ustalonym dla badania.
