Dyskusja wyników w pracy licencjackiej lub magisterskiej to część, w której wyniki badań własnych zostają wyjaśnione i zestawione z dotychczasową wiedzą. Nie wystarczy ponownie napisać, ile osób wybrało daną odpowiedź ani przepisać wniosków z tabel. Trzeba pokazać, co uzyskane wyniki oznaczają, jak mają się do badań innych autorów i z czego mogą wynikać zauważone podobieństwa lub różnice. To właśnie dlatego dyskusja wyników często sprawia studentom więcej problemów niż sam opis wyników.
Wyniki pokazują, co uzyskano. Dyskusja wyjaśnia, co to oznacza. Ten poradnik prowadzi od pojedynczego rezultatu do pełnego akapitu, porównania z literaturą i ostrożnych wniosków.
Dean R. Hess (2023, s. 1771-1774) wskazuje, że podstawowym zadaniem dyskusji jest wyjaśnienie czytelnikowi znaczenia uzyskanych wyników. Nie chodzi więc o ich ponowne przedstawienie, ale o odpowiedź na pytanie: co z tych wyników wynika?
Podobnie Thomas M. Annesley (2010, s. 1671-1674) podkreśla, że dyskusja ma wyjaśnić znaczenie wyników i pokazać, jaki wkład badanie wnosi do analizowanego zagadnienia. Powinna również odnosić wyniki do wcześniejszych badań, uwzględniać możliwe wyjaśnienia oraz ograniczenia przeprowadzonego badania.
Wyniki i dyskusja to nie to samo
Najłatwiej zrozumieć różnicę na przykładzie.
Poniższe trzy wersje odnoszą się do tego samego fikcyjnego wyniku. Służą pokazaniu różnicy między opisem a interpretacją.
Opis w rozdziale wynikowym
Co wykazało badanie?
Wśród badanych 62% nauczycieli wskazało przeciążenie obowiązkami jako jedno ze źródeł stresu zawodowego.
To jest opis wyniku. Informuje, co wykazało badanie.
Powtórzenie zamiast dyskusji
Wersja wymagająca poprawy
62% nauczycieli wskazało przeciążenie obowiązkami jako źródło stresu. Oznacza to, że większość nauczycieli wskazała przeciążenie obowiązkami.
Drugie zdanie niczego nie wyjaśnia.
Interpretacja w dyskusji
Wersja, która wyjaśnia wynik
Uzyskany wynik wskazuje, że przeciążenie obowiązkami jest problemem często wskazywanym w badanej grupie nauczycieli. Przy interpretacji tego rezultatu należy uwzględnić specyfikę ich pracy, która poza prowadzeniem zajęć obejmuje również przygotowanie dokumentacji, kontakt z rodzicami oraz realizację dodatkowych obowiązków organizacyjnych. Wynik należy następnie zestawić z rezultatami wcześniejszych badań dotyczących źródeł stresu zawodowego nauczycieli.
W literaturze dotyczącej pisania tekstów naukowych podkreśla się właśnie tę zasadę: dyskusja powinna interpretować wyniki, a nie powielać rozdział wynikowy.
Jeśli potrzebujesz najpierw uporządkować dane, przeczytaj poradnik opracowania wyników badań krok po kroku. Dyskusję przygotowuj na podstawie rezultatów już przedstawionych w pracy.
Od czego zacząć dyskusję wyników?
Początek dyskusji nie musi być długi. Najlepiej krótko przypomnieć, czego dotyczyło badanie, a następnie wskazać jego najważniejszy rezultat.
Docherty i Smith (1999, s. 1224-1225) proponują rozpoczynanie dyskusji od przedstawienia głównych ustaleń badania. Dopiero później należy przejść do mocnych i słabych stron, porównania z innymi badaniami, znaczenia wyników oraz zagadnień wymagających dalszego poznania.
Fikcyjny przykład rozpoczęcia dyskusji
Celem przeprowadzonego badania było określenie poziomu stresu zawodowego nauczycieli szkół podstawowych oraz rozpoznanie najczęściej występujących źródeł tego stresu. Uzyskane wyniki wskazują, że szczególne znaczenie w badanej grupie miały czynniki związane z liczbą obowiązków zawodowych oraz organizacją pracy. Zaobserwowano również różnice w deklarowanym poziomie stresu w zależności od stażu pracy badanych.
Nie ma potrzeby ponownego przedstawiania wszystkich procentów, średnich i wartości statystycznych. Szczegółowe dane powinny znajdować się w rozdziale z wynikami.
Najprostszy schemat pisania dyskusji
Dla każdego ważnego rezultatu można przejść przez pięć kroków:
- Wynik własny: wskaż najważniejsze ustalenie.
- Interpretacja: wyjaśnij, co może ono oznaczać.
- Badania innych autorów: zestaw je z konkretnymi publikacjami.
- Wyjaśnienie zgodności lub różnicy: uwzględnij grupę, pomiar i inne elementy metodologii.
- Krótki wniosek: określ, co wolno stwierdzić w granicach danych.
To można zastosować osobno do każdego najważniejszego problemu badawczego lub hipotezy.
Busse i August (2021, s. 909-913) opisują dyskusję jako część, która zaczyna się od głównych wyników, następnie przechodzi do ich znaczenia i porównania z wcześniejszą literaturą, a później do szerszych konsekwencji badania.
Przy pracy magisterskiej nie trzeba jednak mechanicznie realizować jednego schematu. Ważniejsza jest logiczna kolejność i powiązanie własnych wyników z literaturą.
Jak omówić pierwszy wynik?
Załóżmy, że przeprowadzono fikcyjne badanie dotyczące aktywności fizycznej i stresu studentów.
Wynik wskazał, że osoby częściej podejmujące aktywność fizyczną uzyskały niższe wyniki na skali stresu.
Fikcyjny przykład omówienia własnego wyniku
Jednym z najważniejszych wyników przeprowadzonego badania było stwierdzenie zależności pomiędzy częstotliwością podejmowania aktywności fizycznej a poziomem odczuwanego stresu. Osoby częściej podejmujące aktywność fizyczną charakteryzowały się niższym poziomem stresu. Uzyskany rezultat jest zgodny z przyjętym założeniem badawczym.
Dopiero później należy sięgnąć do rzeczywistych badań innych autorów.
Szablon do uzupełnienia rzeczywistą literaturą
Podobne zależności uzyskano w badaniu [autor, rok], w którym wykazano [...]. Zbliżone wyniki przedstawili również [autorzy, rok]. Może to wskazywać, że zaobserwowana w badaniu własnym zależność nie ma charakteru jednostkowego i znajduje potwierdzenie w dotychczasowych badaniach.
Oczywiście w miejsce nawiasów trzeba wstawić rzeczywiście istniejące publikacje, które faktycznie wykazały wskazany rezultat. Nie należy dopasowywać przypadkowego artykułu tylko dlatego, że jego tytuł dotyczy podobnego tematu.
Fragmenty w nawiasach kwadratowych są miejscami do uzupełnienia, a nie gotowymi cytowaniami. Nie przenoś ich do oddawanej pracy.
Co właściwie porównuje się z literaturą?
Zdanie „Wyniki są podobne do wyników innych autorów” nie wystarczy. Trzeba wskazać, pod jakim względem rezultaty są podobne.
Fikcyjny przykład porównania, z miejscem na prawdziwe źródło
W badaniu własnym wykazano, że wraz ze wzrostem stażu pracy malał deklarowany poziom stresu zawodowego. Podobną zależność opisali [autorzy], którzy zaobserwowali niższe nasilenie stresu w grupie pracowników z dłuższym doświadczeniem zawodowym. W obu badaniach doświadczenie zawodowe mogło więc wiązać się z lepszym radzeniem sobie z wymaganiami wynikającymi z wykonywanej pracy.
Jeżeli badania różnią się metodą lub grupą, można to od razu zaznaczyć:
Jak zaznaczyć ograniczoną porównywalność badań?
Mimo podobnego kierunku zależności bezpośrednie porównanie wyników wymaga ostrożności. W badaniu [autorów] uczestniczyła inna grupa zawodowa, a do pomiaru stresu zastosowano inne narzędzie.
To jest bardziej wartościowe niż samo stwierdzenie zgodności.
Höfler i współautorzy (2018) zwracają uwagę, że dyskusja nie może ograniczać się do prostego zestawienia „wynik zgodny - wynik niezgodny”. Trzeba rozważyć również różnice w doborze próby, sposobie pomiaru i innych elementach metodologii, które mogły wpłynąć na rezultat.
Co napisać, gdy wyniki są zgodne z innymi badaniami?
To najprostsza sytuacja, ale sama zgodność nie wystarczy.
Szablon: zgodność konkretnego rezultatu
Uzyskany rezultat jest zbliżony do wyników przedstawionych przez [autorów]. W obu badaniach stwierdzono [...]. Zgodność rezultatów może przemawiać za tym, że analizowane zjawisko występuje również w badanej w niniejszej pracy grupie.
Szablon: zgodność z kierunkiem wcześniejszych badań
Wyniki badania własnego znajdują potwierdzenie w dotychczasowej literaturze. [Autorzy] wykazali [...], natomiast [inni autorzy] odnotowali [...]. Uzyskane rezultaty są więc zgodne z dominującym kierunkiem wyników przedstawianych w dotychczasowych badaniach.
Można następnie spróbować wyjaśnić, dlaczego wyniki są podobne.
Nie trzeba jednak na siłę szukać skomplikowanego mechanizmu, jeśli badanie nie pozwala go ustalić.
Zbieżność wyników sama w sobie nie dowodzi, że interpretacja jest poprawna. Porównaj również ograniczenia badań, bo podobne wyniki mogą wiązać się z podobnym sposobem doboru próby lub pomiaru.
A co, jeśli wyniki są inne niż w literaturze?
Różnica nie oznacza, że badanie zostało źle wykonane.
Właśnie wtedy dyskusja może być szczególnie wartościowa.
Szablon: różnica między własnym badaniem a literaturą
Uzyskany rezultat różni się od wyników badania [autorów], w którym nie wykazano istotnej zależności pomiędzy analizowanymi zmiennymi. Rozbieżność może wynikać między innymi z odmiennej charakterystyki badanych grup. W badaniu własnym uczestniczyli wyłącznie [...], natomiast grupa analizowana przez [autorów] obejmowała [...]. Różnice dotyczyły również sposobu pomiaru [...]. Z tego względu wyników obu badań nie należy traktować jako bezpośrednio porównywalnych.
Możliwe przyczyny różnic to między innymi odmienna grupa respondentów, liczebność próby, zastosowane narzędzie, sposób przeprowadzenia badania, czas jego realizacji czy inne kryteria podziału badanych.
Nie można natomiast wymyślać przyczyny i przedstawiać jej jako faktu.
Gdy proponujesz wyjaśnienie, którego badanie nie rozstrzyga, użyj ostrożnych sformułowań:
- „jednym z możliwych wyjaśnień jest...”
- „różnica może być związana z...”
- „można przypuszczać, że...”
- „wynik może częściowo wynikać z...”
Zdanie „wynik jest taki, ponieważ...” byłoby zbyt kategoryczne, jeżeli badanie nie wykazało wskazanej przyczyny.
Co zrobić z hipotezami?
Jeżeli w pracy postawiono hipotezy, w dyskusji omów wyniki ich weryfikacji.
Samo zdanie „Hipoteza H1 została potwierdzona” nie wyjaśnia wyniku. Lepiej przypomnieć treść hipotezy i pokazać, jakie ustalenie jest z nią zgodne.
Fikcyjny przykład: wyniki zgodne z hipotezą
Pierwsza hipoteza zakładała, że osoby regularnie podejmujące aktywność fizyczną będą charakteryzowały się niższym poziomem odczuwanego stresu. Uzyskane wyniki były zgodne z przyjętym założeniem. W grupie osób podejmujących aktywność fizyczną częściej odnotowano niższe wyniki na zastosowanej skali stresu. Rezultat ten można rozpatrywać w odniesieniu do wyników wcześniejszych badań.
Następnie przechodzi się do literatury.
Jeśli hipoteza nie została potwierdzona, również trzeba ją omówić:
Fikcyjny przykład: brak potwierdzenia hipotezy
Wyniki nie potwierdziły zakładanej zależności pomiędzy stażem pracy a poziomem stresu zawodowego. W badanej grupie nie stwierdzono istotnego statystycznie związku między tymi zmiennymi. Wynik ten jest odmienny od rezultatów przedstawionych przez [...]. Jednym z możliwych wyjaśnień może być odmienna struktura badanej próby [...].
Brak potwierdzenia hipotezy nie jest porażką pracy.
Treść hipotez powinna odpowiadać temu, co rzeczywiście mierzono. Do sprawdzenia ich powiązania z pytaniami, zmiennymi i narzędziami przyda się poradnik metodologii badań własnych w pracy dyplomowej.
Jak uniknąć zbyt daleko idących wniosków?
Nieistotny statystycznie wynik też trzeba interpretować ostrożnie
Jeżeli test nie wykazał istotnej zależności, nie należy automatycznie pisać: „Udowodniono, że związek nie istnieje”.
Brak istotności statystycznej nie jest sam w sobie dowodem braku związku. Znaczenie mogą mieć m.in. liczebność próby, precyzja pomiaru oraz siła badanego efektu.
Höfler i współautorzy (2018) wskazują, że interpretacja wyników powinna uwzględniać ograniczenia sposobu pomiaru, doboru próby i przyjętych założeń. Autorzy przestrzegają również przed wyciąganiem zbyt daleko idących wniosków z samych wyników statystycznych.
Bezpieczniejsze sformułowanie: W przeprowadzonym badaniu nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności pomiędzy analizowanymi zmiennymi.
Zdanie „Udowodniono, że pomiędzy zmiennymi nie ma żadnego związku” wykracza poza taki rezultat.
Nie używaj słowa „wpływ”, jeśli badanie wykazało tylko związek
To częsty problem szczególnie w badaniach ankietowych.
Jeżeli przeprowadzono jednorazowe badanie korelacyjne i stwierdzono związek pomiędzy aktywnością fizyczną a stresem, nie powinno się automatycznie pisać:
Wersja wymagająca poprawy
Aktywność fizyczna powoduje obniżenie stresu.
Badanie mogło wykazać jedynie, że dwie zmienne są ze sobą związane.
Bezpieczniej opisać związek bez przypisywania mu przyczyny:
Fikcyjny przykład: dwie ostrożniejsze wersje
Większa częstotliwość aktywności fizycznej była związana z niższym poziomem stresu.
W badanej grupie zaobserwowano zależność pomiędzy aktywnością fizyczną a poziomem stresu.
Höfler i współautorzy (2018) szczególnie zwracają uwagę na konieczność rozróżniania zależności od relacji przyczynowej. Wnioskowanie o przyczynach wymaga znacznie silniejszych przesłanek niż samo stwierdzenie statystycznej zależności.
Przykłady: jeden akapit i dłuższy fragment dyskusji
Jak zbudować akapit dyskusji?
Dobry akapit może przechodzić od własnego wyniku przez interpretację i literaturę do krótkiego wniosku.
Fikcyjny przykład akapitu
W badaniu stwierdzono, że nauczyciele o krótszym stażu pracy częściej deklarowali wysoki poziom stresu zawodowego niż osoby pracujące w zawodzie dłużej. Wynik może wskazywać, że doświadczenie zawodowe wiąże się z łatwiejszym radzeniem sobie z częścią wymagań występujących w pracy nauczyciela. Uzyskany rezultat należy rozpatrywać w odniesieniu do wcześniejszych badań poświęconych zależności pomiędzy doświadczeniem zawodowym a stresem.
Jeżeli podobną zależność wykazali inni autorzy, można mówić o zgodności wyników. Jeśli ich rezultaty były odmienne, należy wskazać tę rozbieżność i rozważyć możliwe przyczyny, np. różnice w strukturze próby lub wykorzystanych narzędziach.
Przykład pokazuje początek argumentacji. Pełny akapit wymaga jeszcze konkretnego, rzeczywiście przeczytanego źródła oraz wniosku odpowiadającego wynikowi porównania.
Jak może wyglądać dłuższy fragment dyskusji?
Autorski przykład demonstracyjny. Poniższy fragment jest fikcyjny i nie opisuje rzeczywistego badania. Wskazania do porównania z literaturą trzeba uzupełnić odpowiednimi publikacjami.
Celem badania było rozpoznanie trudności napotykanych przez nauczycieli wychowania przedszkolnego w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Uzyskane wyniki pokazały, że badani najczęściej wskazywali trudności związane z organizacją pracy w zróżnicowanej grupie oraz koniecznością indywidualnego dostosowania podejmowanych działań. Rzadziej wskazywano natomiast problemy dotyczące samego kontaktu z dzieckiem.
Taki wynik może wskazywać, że źródłem trudności nie zawsze jest bezpośrednia praca z dzieckiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Znaczenie mogą mieć również warunki organizacyjne, liczebność grupy oraz możliwość uzyskania wsparcia specjalistycznego. Przy interpretacji należy jednak zachować ostrożność, ponieważ badanie dotyczyło deklaracji nauczycieli, a nie bezpośredniej obserwacji ich pracy.
Wyniki należy następnie zestawić z badaniami innych autorów dotyczącymi trudności nauczycieli w edukacji włączającej. W pierwszej kolejności można odwołać się do publikacji, w których analizowano podobną grupę zawodową. Następnie można wskazać badania dotyczące dostępności pomocy specjalistycznej, przygotowania nauczycieli oraz współpracy z rodzicami. Jeżeli wcześniejsze rezultaty są podobne, trzeba wskazać zakres tej zgodności. W przypadku różnic należy rozważyć, czy mogą być związane z inną grupą badanych, warunkami prowadzenia badań albo zastosowanym narzędziem.
Wynik dotyczący deklarowanego przygotowania zawodowego wymaga osobnego omówienia. Jeżeli nauczyciele wysoko oceniali swoje kompetencje, a jednocześnie często zgłaszali trudności, nie należy traktować tych wyników jako sprzecznych. Trudności mogą wynikać również z warunków organizacyjnych, a nie wyłącznie z poziomu przygotowania zawodowego. Do rozstrzygnięcia tej kwestii potrzebne byłoby jednak badanie obejmujące szerszy zakres zmiennych.
W ten sposób dyskusja nie opowiada po raz drugi całego rozdziału wynikowego. Wybiera najważniejsze rezultaty i je interpretuje.
Dyskusję można budować według problemów badawczych
Przy pracy magisterskiej wygodnym rozwiązaniem jest potraktowanie kolejnych problemów lub hipotez jako osi całej dyskusji.
Jeżeli praca zawiera cztery hipotezy, można kolejno omówić każdą z nich. Nie oznacza to jednak konieczności tworzenia czterech osobnych podrozdziałów.
Przykładowo pierwszych kilka akapitów może dotyczyć poziomu badanego zjawiska. Kolejne - zależności od płci. Następne - stażu pracy. Ostatnia część może łączyć wyniki i pokazywać ich szersze znaczenie.
Şanlı, Erdem i Tefik (2013) proponują podobne podejście do organizowania środkowej części dyskusji: kolejne najważniejsze wyniki mogą być omawiane w osobnych, spójnych akapitach.
Ograniczenia badania również należą do dyskusji
Dobra dyskusja nie powinna przedstawiać badania tak, jakby było pozbawione słabych stron.
Do ograniczeń mogą należeć:
- niewielka liczebność grupy;
- dobór dogodny lub badanie tylko jednej placówki;
- ograniczona możliwość uogólnienia wyników;
- samoopisowy charakter ankiety;
- autorskie narzędzie, którego właściwości psychometryczne nie zostały wcześniej szeroko sprawdzone.
Fikcyjny przykład omówienia ograniczeń
Przy interpretacji uzyskanych rezultatów należy uwzględnić ograniczenia przeprowadzonego badania. Grupa została dobrana w sposób nielosowy, dlatego wyników nie można bezpośrednio uogólniać na wszystkich nauczycieli wychowania przedszkolnego. Ponadto badanie opierało się na deklaracjach respondentów, co oznacza, że przedstawione odpowiedzi odzwierciedlają ich subiektywne doświadczenia i oceny.
Nie trzeba przepraszać za każde ograniczenie. Trzeba po prostu wskazać, jak może ono wpływać na sposób interpretowania wyników.
Uwzględnienie mocnych stron i ograniczeń jest stałym elementem proponowanych struktur dyskusji w literaturze dotyczącej pisania prac naukowych (Docherty, Smith, 1999; Annesley, 2010; Ghasemi i in., 2019).
Wskaż także mocne strony, jeśli wynikają z rzeczywistego przebiegu badania. Opis ograniczeń ma pomóc czytelnikowi ocenić rezultat, a nie tylko wypełnić obowiązkowy akapit.
Czy w dyskusji można pisać o praktycznym znaczeniu wyników?
Tak, jeżeli rzeczywiście wynika ono z przeprowadzonego badania.
Fikcyjny przykład ostrożnej wskazówki praktycznej
Uzyskane wyniki wskazują na potrzebę zwrócenia większej uwagi na organizacyjne warunki pracy nauczycieli pracujących z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Szczególnie zasadne wydaje się dalsze analizowanie dostępności wsparcia specjalistycznego oraz możliwości współpracy nauczycieli ze specjalistami.
Nie należy natomiast przechodzić od niewielkiego badania ankietowego do bardzo szerokich rekomendacji:
Przykład zbyt szerokiej rekomendacji
Wyniki dowodzą, że należy zmienić cały system polskiej oświaty.
Zakres wniosków musi odpowiadać zakresowi badania.
Ghasemi i współautorzy (2019) wskazują, że dyskusja może obejmować znaczenie teoretyczne i praktyczne rezultatów, ale interpretacja powinna pozostawać w granicach uzyskanych danych.
Jak zakończyć dyskusję?
Ostatni fragment powinien zebrać najważniejszą myśl, a nie streszczać całą pracę.
Fikcyjny przykład zakończenia, wymagający literatury zgodnej z rzeczywistymi wynikami
Przeprowadzone badanie pozwoliło rozpoznać najczęściej deklarowane trudności nauczycieli w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Uzyskane rezultaty wskazują, że problemy te dotyczą zarówno bezpośredniej pracy z dzieckiem, jak i warunków organizacyjnych oraz dostępności wsparcia. Wyniki w części odpowiadają ustaleniom przedstawianym w dotychczasowej literaturze, jednak ich interpretacja wymaga uwzględnienia ograniczeń wynikających ze sposobu doboru badanej grupy. Dalsze badania mogłyby objąć większą i bardziej zróżnicowaną próbę oraz połączyć dane ankietowe z innymi sposobami gromadzenia materiału.
Zakończenie powinno prowadzić czytelnika do najważniejszego wniosku i pokazywać znaczenie badania, jego możliwe zastosowanie lub konkretny kierunek dalszych badań. Podobną zasadę klarownego zakończenia proponują Cals i Kotz (2013).
Czego nie robić w dyskusji wyników?
Najczęstszy błąd to ponowne opisywanie wszystkich tabel i wykresów. Dyskusja nie jest drugim rozdziałem wynikowym.
Nie powinno się także wprowadzać nowych wyników, których wcześniej nie przedstawiono. Jeżeli jakiś test, procent lub zależność pojawia się po raz pierwszy dopiero w dyskusji, najczęściej powinien znaleźć się wcześniej w wynikach. Hess oraz Busse i August wyraźnie rozdzielają funkcję wyników i dyskusji: dane przedstawia się w wynikach, a w dyskusji interpretuje ich znaczenie (Hess, 2023; Busse, August, 2021).
Trzeba również unikać dopisywania do wyników czegoś, czego badanie nie wykazało. Korelacja nie jest automatycznie przyczyną. Brak istotności statystycznej nie jest dowodem całkowitego braku związku. Opinie respondentów nie zawsze opisują obiektywny stan rzeczy.
Dyskusja powinna więc być odważna w interpretacji, ale ostrożna w formułowaniu wniosków.
Przydatne początki zdań do dyskusji
Nie trzeba rozpoczynać każdego akapitu od „wyniki badań wykazały”. Tekst szybko staje się wtedy monotonny. Można stosować różne konstrukcje:
- „Jednym z najważniejszych wyników przeprowadzonego badania było...”
- „Uzyskany rezultat wskazuje, że...”
- „Zaobserwowana zależność może być związana z...”
- „Podobne wyniki przedstawili...”
- „Odmienne rezultaty uzyskali natomiast...”
- „Rozbieżność może częściowo wynikać z...”
- „Przy interpretacji tego wyniku należy uwzględnić...”
- „Rezultat ten potwierdza/nie potwierdza przyjętego założenia...”
- „Na podstawie przeprowadzonego badania nie można jednak stwierdzić, że...”
- „Dalsze badania mogłyby objąć...”
Nie trzeba używać wszystkich. Mają jedynie pomóc w przejściu od suchego wyniku do jego omówienia.
Jak sprawdzić, czy dyskusja jest dobrze napisana?
Przed zakończeniem rozdziału można sprawdzić jedną rzecz: czy po usunięciu wszystkich tabel nadal wiadomo, co oznaczają uzyskane wyniki i jak mają się do wcześniejszych badań?
- Czy wskazano, co wykazało badanie?
- Czy wyjaśniono, co oznaczają najważniejsze wyniki?
- Czy porównanie z literaturą pokazuje konkretny zakres zgodności lub różnicy?
- Czy możliwe przyczyny rozbieżności odróżniono od faktów?
- Czy ograniczenia badania powiązano ze sposobem interpretacji?
- Czy zakres wniosków odpowiada zakresowi danych?
- Czy wszystkie cytowania prowadzą do publikacji, które rzeczywiście przedstawiają omawiane ustalenia?
- Czy usunięto robocze nawiasy i uzupełniono dane bibliograficzne?
Nie istnieje jeden obowiązkowy schemat dyskusji dla każdej pracy. Docherty i Smith proponują uporządkowaną strukturę, ale późniejsi autorzy również podkreślają, że układ powinien wynikać przede wszystkim z problemu badawczego i charakteru uzyskanych wyników (Docherty, Smith, 1999; Şanlı, Erdem, Tefik, 2013).
Najważniejsza różnica: wyniki pokazują, co uzyskano; dyskusja wyjaśnia, co to oznacza.
Najczęstsze pytania o dyskusję wyników
Czy w dyskusji trzeba ponownie podawać wszystkie liczby?
Nie. Szczegółowe dane należą do wyników. W dyskusji przywołuj te ustalenia, które są potrzebne do wyjaśnienia znaczenia badania, porównania z literaturą i sformułowania ostrożnych wniosków.
Czy niepotwierdzona hipoteza oznacza źle wykonaną pracę?
Nie. Taki rezultat również wymaga omówienia. Opisz, czego nie stwierdzono w badanej grupie, porównaj wynik z literaturą i uwzględnij ograniczenia badania. Nie utożsamiaj braku istotności z dowodem całkowitego braku związku.
Co napisać, gdy własne wyniki różnią się od innych badań?
Pokaż, na czym polega różnica, i porównaj grupy, narzędzia oraz sposób prowadzenia badań. Możliwe wyjaśnienia przedstaw jako przypuszczenia. Jeżeli nie możesz rozstrzygnąć przyczyny rozbieżności, napisz to wprost.
Czy istnieje jeden obowiązkowy schemat dyskusji?
Nie. Układ powinien odpowiadać problemowi badawczemu, charakterowi wyników oraz wymaganiom uczelni. Przydatną osią są kolejne pytania lub hipotezy, a wspólnym zadaniem wszystkich wariantów pozostaje interpretacja, odniesienie do literatury i określenie granic wnioskowania.
Bibliografia
Publikacje dotyczą zasad pisania i interpretowania dyskusji naukowej. Nie są źródłami fikcyjnych danych o nauczycielach, studentach czy aktywności fizycznej użytych w przykładach.
- Annesley T. M. (2010). The discussion section: your closing argument. Clinical chemistry, 56(11), 1671-1674. DOI: 10.1373/clinchem.2010.155358.
- Busse, C., & August, E. (2021). How to Write and Publish a Research Paper for a Peer-Reviewed Journal. Journal of cancer education : the official journal of the American Association for Cancer Education, 36(5), 909-913. DOI: 10.1007/s13187-020-01751-z.
- Cals, J. W. L., & Kotz, D. (2013). Effective writing and publishing scientific papers, part VI: discussion. Journal of clinical epidemiology, 66(10), 1064. DOI: 10.1016/j.jclinepi.2013.04.017.
- Docherty, M., & Smith, R. (1999). The case for structuring the discussion of scientific papers. BMJ (Clinical research ed.), 318(7193), 1224-1225. DOI: 10.1136/bmj.318.7193.1224.
- Ghasemi, A., Bahadoran, Z., Mirmiran, P., Hosseinpanah, F., Shiva, N., & Zadeh-Vakili, A. (2019). The Principles of Biomedical Scientific Writing: Discussion. International journal of endocrinology and metabolism, 17(3), e95415. DOI: 10.5812/ijem.95415.
- Hess D. R. (2023). How to Write an Effective Discussion. Respiratory care, 68(12), 1771-1774. DOI: 10.4187/respcare.11435.
- Höfler, M., Venz, J., Trautmann, S., & Miller, R. (2018). Writing a discussion section: how to integrate substantive and statistical expertise. BMC Medical Research Methodology, 18, 34. DOI: 10.1186/s12874-018-0490-1.
- Şanlı, Ö., Erdem, S., & Tefik, T. (2013). How to write a discussion section? Turkish Journal of Urology, 39(Suppl. 1), 20-24. DOI: 10.5152/tud.2013.049.
