Na stronie urzędu znajdujesz deklarację dostępności i informację, że niektóre pliki PDF są skanami. Otwierasz kartę sprawy i widzisz przycisk „Pokaż wymagane dokumenty”. Z klawiatury da się go uruchomić, ale przed naciśnięciem Enter nie widać, że to właśnie on jest aktywny. Oba spostrzeżenia dotyczą korzystania ze strony, lecz każde wymaga innej próby i innego zapisu. Skan da się zestawić z konkretną informacją w deklaracji. Zachowanie przycisku trzeba opisać krok po kroku, a dopiero potem ustalić, czy deklaracja odnosi się do tego elementu.
W pracy magisterskiej na kierunku „Administracja” takie porównanie może przyjąć formę studium przypadku. Wybierasz zadanie mieszkańca, zapisujesz zakres i datę deklaracji, a następnie odtwarzasz wybraną drogę do informacji. Przykład w tym poradniku obejmuje dwie karty spraw tego samego fikcyjnego urzędu oraz jeden odnośnik do jego odrębnego Biuletynu Informacji Publicznej (BIP). Pokażemy, jak zarejestrować widoczność fokusu, odczyt skanu i dostęp do informacji w HTML, a następnie przełożyć te obserwacje na akapit metodologii i akapit wyników. Wszystkie nazwy kart, ścieżki, daty pomiarów i wyniki w ćwiczeniu są fikcyjne.
Jak sformułować pytanie badawcze wokół sprawy mieszkańca?
Co mieszkaniec ma znaleźć lub zrobić na stronie?
Zacznij od konkretnego etapu obsługi sprawy. Przykładowy cel brzmi „Ustalić, jakie dokumenty przygotować przed wizytą w urzędzie oraz gdzie znaleźć aktualną instrukcję”. Z tym celem można powiązać widoczne czynności: otwarcie karty, rozwinięcie sekcji dokumentów, odnalezienie instrukcji oraz dotarcie do jej treści. Jeżeli urząd opisuje sposób obsługi w kilku miejscach, taki scenariusz pozwoli zapisać kolejność przejść i moment, w którym użytkownik potrzebuje konkretnej informacji.
Pytanie do ćwiczenia można zapisać tak. „Jak informacje z deklaracji dostępności oficjalnego serwisu urzędu odnoszą się do efektów próby odczytania instrukcji i przejścia klawiaturą przez wybrane elementy dwóch kart spraw?”. Pomocnicze pytanie dotyczy odnośnika do BIP: „Dokąd prowadzi odnośnik i jaką rolę odgrywa na drodze do informacji?”. Odpowiedź na pierwsze pytanie wymaga dopasowania zapisu deklaracji do obserwacji. Drugie pozwala opisać przejście między serwisami i wyznaczyć granicę interpretacji.
Na etapie planowania ustal również moment zakończenia scenariusza. W ćwiczeniu następuje on po odczytaniu wskazanych informacji i sprawdzeniu, gdzie prowadzi odnośnik. Scenariusz kończy się przed wypełnieniem lub wysłaniem formularza. Jeżeli w Twojej pracy przedmiotem jest złożenie wniosku, samo dotarcie do wykazu załączników daje materiał tylko o przygotowaniu do tej czynności. Deklaracja, karta informacyjna i system składania wniosków mogą dotyczyć różnych ekranów i etapów obsługi.
Kiedy jednostką analizy jest serwis, a kiedy pojedynczy element?
Na poziomie studium przypadku opisujesz oficjalny serwis jednego urzędu i wybrany fragment drogi użytkownika. Na poziomie obserwacji pracujesz z jednostkami o mniejszym zakresie. Dla próby klawiaturą jednostką może być jeden przycisk w określonym stanie karty. Dla próby odczytu instrukcji jednostkami są plik PDF i odpowiadająca mu treść HTML, rejestrowane oddzielnie. Dla przejścia do BIP jednostką jest odnośnik wraz z miejscem publikacji, adresem docelowym i wynikiem otwarcia.
Wskaż, które materiały dostarczają danych o danej jednostce. Deklaracja pokazuje zakres i treść oświadczenia podmiotu w zapisanej wersji. Karta obserwacji pokazuje przebieg czynności w danym środowisku. Tekst ustawy i WCAG dają pojęcia potrzebne do precyzyjnego określenia zakresu oraz badanego zachowania. Jeśli potrzebujesz szerszej perspektywy na łączenie przepisów, dokumentów i danych o działaniu urzędu, rozróżnij już przy zbieraniu materiałów podstawę prawną, opis opublikowany przez urząd i własny zapis tego, co wyświetlił serwis.
Różny poziom analizy ma znaczenie w rozdziale wyników. Zdanie „w karcie A nie zaobserwowano widocznego fokusu na przycisku rozwijającym listę” wskazuje jednostkę i zachowanie. Zdanie „serwis urzędu jest niedostępny” przypisuje ocenę całemu serwisowi. Żeby wykorzystać obserwację w pracy, zachowaj poziom szczegółowości, na którym zebrano dane. Gdy dwa przyciski wyglądają identycznie, ale zachowują się inaczej, ich wyniki nadal mają dwa oddzielne adresy i dwa oddzielne zapisy.
Jak odczytać i zachować deklarację dostępności?
Które pola przydają się w porównaniu ze stroną?
Ustawa z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych określa w art. 10 obowiązek sporządzenia deklaracji dostępności i jej publikacji oraz wskazuje elementy dokumentu. Artykuł 10 ust. 7 pozwala opublikować deklarację strony na tej stronie albo na innej odpowiedniej stronie internetowej. Ustęp 8 dotyczy zapewnienia dostępu do odnośnika podczas nawigacji po stronie. Z kolei art. 11 przewiduje coroczny przegląd i aktualizację do 31 marca oraz działanie niezwłocznie przy zmianach mogących wpływać na dostępność cyfrową. Warunki techniczne Ministerstwa Cyfryzacji w wersji 2.0 opisują strukturę publikowanego dokumentu. W studium przypadku sięgnij do właściwych źródeł, kiedy nazywasz pole lub opisujesz, czego dotyczy przepis.
Zacznij od nazwy podmiotu i adresu serwisu, którego dotyczy oświadczenie. Zapisz też adres publikacji deklaracji, sposób jej odnalezienia i adres po przekierowaniu, jeżeli do niego doszło. Te dane przydają się, gdy w stopce karty sprawy widnieją zarówno „Deklaracja dostępności”, jak i „Biuletyn Informacji Publicznej”. Dokument znaleziony pod inną domeną nadal może dotyczyć głównego serwisu. O tym, czego dotyczy, rozstrzyga odczyt jego zakresu, a adres publikacji pokazuje miejsce dostępu.
Z części o stanie dostępności zapisz podany przez urząd status i konkretne informacje odpowiadające Twoim jednostkom obserwacji. Sformułowanie o skanach „w materiałach archiwalnych” ma węższy zakres niż ogólna wzmianka o „niektórych plikach PDF”. Zapis dotyczący określonego komponentu nawigacji nie obejmuje automatycznie wszystkich podobnie wyglądających przycisków. Możesz zachować pełną wersję dokumentu w materiale roboczym i w analizie parafrazować wyłącznie właściwy ustęp, z nazwą sekcji i odsyłaczem do własnego identyfikatora dowodu.
Daty rozpisz osobno. Data publikacji serwisu, data jego ostatniej istotnej aktualizacji, data sporządzenia deklaracji, data jej przeglądu lub aktualizacji i chwila Twojej obserwacji odpowiadają różnym zdarzeniom. Jeśli dokument podaje też datę albo sposób oceny dostępności, zachowaj je z nazwą pola. Gdy brakuje którejś daty, odnotuj, której informacji nie udało się odczytać, bez przepisywania w to miejsce innej daty. Po takim rozpisaniu da się ustalić, ile czasu dzieli datowany dokument od próby i do których zmian odnosi się jego treść.
Jak udokumentować wersję odczytaną w dniu badania?
Zapisz materiał źródłowy przed sprawdzeniem kart. Otwórz stronę deklaracji przez odnośnik z serwisu i nadaj zapisowi identyfikator, np. D1. Zachowaj adres wejściowy i końcowy, datę i godzinę z oznaczeniem strefy, nazwę strony oraz kopię odczytanej treści. Jeżeli zachowujesz lokalny HTML, sprawdź, czy kopia rzeczywiście zawiera badany tekst. Przy treści ładowanej dopiero po otwarciu sekcji przydaje się także zapis odczytanych fragmentów z nagłówkami, bo sama kopia pobranego dokumentu może pomijać to, co udało się wyświetlić w przeglądarce.
Adres źródła i kopia mają odrębne funkcje. Adres pozwala odnaleźć aktualną publikację, a kopia pozwala wrócić do wersji użytej w opisie. Późniejszą wersję deklaracji zapisz pod nowym identyfikatorem. Jeśli trzeba porównać ją z wcześniejszą, odczytaj w obu plikach ten sam fragment i podaj daty odczytów. Samo zauważenie różnicy pozwoli wskazać, co zmieniło się między odczytami. Określenie dokładnej chwili zmiany wymaga historii publikacji lub innego datowanego materiału.
W ćwiczeniu D1 oznacza deklarację z głównego serwisu fikcyjnego urzędu, otwartą ze stopki pod ścieżką /deklaracja-dostepnosci 18 sierpnia 2026 r. o 10.00 czasu polskiego. Dokument obejmuje serwis główny, podaje status częściowej zgodności i wskazuje 18 marca 2026 r. jako datę ostatniego przeglądu. W analizowanej sekcji wymienia skany niektórych instrukcji PDF oraz informuje, że do instrukcji składających się na tę grupę udostępniono treść w HTML z poziomu kart spraw. Materiał nie zawiera stwierdzenia o przycisku „Pokaż wymagane dokumenty” ani o widoczności fokusu na tej kontrolce. Te cztery informacje zapisujesz w notatce D1, a parafrazę dotyczącą instrukcji przypisujesz do sekcji „Niedostępne treści”.
Fikcyjny dokument opisuje tylko główny serwis. Przed analizą przejścia do BIP zapisz, że rozpatrujesz odnośnik z karty w głównym serwisie. Jeśli po jego aktywacji chcesz badać również stronę docelową, ta czynność wymaga odrębnego zakresu. W realnym projekcie możesz poszukać deklaracji, której treść obejmuje właśnie ten BIP, i podać ją jako drugie źródło. W ćwiczeniu wystarczy odnotować, jaki adres i nagłówek pojawiły się po aktywacji łącza.
Jak dobrać dwie karty spraw i odnośnik do BIP?
Co uzasadnia dobór celowy w tym studium przypadku?
Wybierz strony na podstawie funkcji związanych z pytaniem badawczym. W przykładzie włączasz do próby publicznie dostępną kartę zawierającą odnośniki do instrukcji w PDF i HTML oraz drugą kartę tego samego serwisu z przyciskiem o tej samej funkcji. W drugiej karcie znajduje się także odnośnik do BIP. Wybór wynika z treści i położenia elementów. W metodologii wskaż, skąd znasz listę kart, które wziąłeś pod uwagę, czego w nich szukasz i na jakim etapie ustalasz zasady włączenia. Dobór celowy pozwala wybrać jednostki, które dostarczają materiału do odpowiedzi na pytanie. Tę logikę opisują Palinkas i współautorzy w opracowaniu poświęconym doborowi celowemu w badaniach jakościowych i mieszanych.
W badaniu własnym możesz sporządzić listę kart z katalogu spraw urzędu w określonym dniu, a następnie zapisać, ile z nich zawiera badaną funkcję. Jeśli dostępnych jest kilka pasujących par, ustal jawną regułę dalszego wyboru, np. dwie pierwsze karty z odrębnych kategorii według kolejności katalogu. Jeżeli w katalogu nie ma karty z odnośnikami do obu formatów, zachowaj ten rezultat jako informację o zastosowaniu kryterium. Przy poszerzeniu listy o materiały z wyszukiwarki lub stopki odnotuj zmianę sposobu wyboru. Dzięki temu czytelnik pracy odróżni materiał wynikający z przyjętej reguły od elementu dopisanego po próbie.
Druga karta daje punkt odniesienia dla takiego samego zadania z klawiaturą. Obie karty używają przycisku o etykiecie „Pokaż wymagane dokumenty”. Zaobserwowanie różnych efektów na dwóch kartach pozwala wskazać, gdzie dokładnie wystąpiło dane zachowanie. Nawet identyczny rezultat na obu kartach dostarczyłby informacji o dwóch konkretnych kontrolkach. Estymacja częstości podobnych problemów w całym serwisie wymagałaby zdefiniowania zbioru takich kontrolek i innego planu wyboru.
Jak zapisać jednostki i kryteria przed rozpoczęciem próby?
W fikcyjnym przykładzie jednostki zapisujesz pod krótkimi identyfikatorami. Pozostają takie same w zapisie kroków, kartach obserwacji i akapitach pracy. Ścieżki pełnią funkcję ilustracji. W badaniu własnym w aneksie umieść pełne adresy i ewentualne przekierowania.
- K1. Karta „Odbiór zaświadczenia”, ścieżka
/sprawy/odbior-zaswiadczenia. Zawiera przycisk rozwijający listę dokumentów. Łącza „Instrukcja w PDF” i „Instrukcja w HTML” znajdują się poza listą, poniżej przycisku, i pozostają dostępne po jej zwinięciu. Próbę zaczynasz przy domyślnie zwiniętej liście. Badasz fokus kontrolki przed aktywacją i reakcję po naciśnięciu Enter. - K2. Karta „Wgląd do akt”, ścieżka
/sprawy/wglad-do-akt. Ma przycisk o tej samej etykiecie i początkowym stanie co K1. Z tej karty pochodzi również obserwowany odnośnik „Biuletyn Informacji Publicznej” znajdujący się w części „Dokumenty i powiązane informacje”. - P1. Instrukcja w PDF z karty K1, ścieżka
/pliki/instrukcja-odbioru.pdf. Otwierasz dwustronicowy dokument i sprawdzasz trzy miejsca w treści: tytuł instrukcji, zdanie o miejscu obsługi i kolejny akapit z informacją o przebiegu wizyty. - H1. Instrukcja w HTML z karty K1, ścieżka
/sprawy/odbior-zaswiadczenia/instrukcja. Sprawdzasz, czy odnośnik w karcie prowadzi do treści i czy w otwartej instrukcji znajdują się te same trzy informacje co w P1. Zapisujesz również, czy HTML informuje o tym samym etapie sprawy i ma ten sam oznaczony numer wydania co PDF. - B1. Odnośnik z K2 do BIP. Sprawdzasz jego nazwę, dojście fokusem, aktywację klawiaturą oraz adres i nagłówek strony docelowej. W przykładzie adres zmienia się z domeny głównego serwisu na odrębną domenę BIP, a nagłówek celu brzmi „Informacje o trybie wglądu”.
Warunek obserwacji kontrolki składa się z trzech pytań. Czy po przejściu Tab przycisk otrzymuje fokus? Czy można wtedy wzrokowo rozpoznać jego stan bez użycia myszy? Czy po naciśnięciu Enter otwiera się lista przypisana do przycisku? Zapisz trzy odpowiedzi. Dla instrukcji przewidujesz osobne wyniki dla warstwy tekstowej PDF, dotarcia do HTML i zgodności trzech informacji w badanych formatach. Dla B1 wynik obejmuje to, co nastąpiło po aktywacji, w tym ewentualne żądanie logowania, komunikat błędu albo zmianę adresu.
Jak zaplanować powtórzenie i oznaczyć niewykonaną próbę?
Każdą sekwencję powtórz od tego samego umówionego stanu. W ćwiczeniu wykonujesz dwie próby na komputerze stacjonarnym, w tej samej przeglądarce, przy powiększeniu 100%, w tym samym polu widzenia 1440 × 900 pikseli. Za każdym razem otwierasz kartę od jej adresu, przechodzisz do początku dokumentu i używasz klawiatury. Jeśli serwis pokazuje baner, określ z góry, jak postępujesz z nim w każdej próbie. Zapisz w badaniu własnym system, nazwę i wersję przeglądarki oraz istotne ustawienia, w tym użyte opcje dostępności lub rozszerzenia. W ćwiczeniu przeglądarką jest Firefox na komputerze, a obie sesje rozpoczynają się bez aktywnej nakładki.
Jeżeli podczas powtórzenia pojawia się inny widok, zachowaj oba wyniki i dopisz różnicę warunków. Przykładem jest komunikat przysłaniający przycisk wyłącznie w drugim przejściu. Taki przypadek można oznaczyć jako wynik zmienny i wyjaśnić, którą część scenariusza udało się wykonać. Jeśli strona w ogóle się nie otworzyła, wpisz „próba niewykonana” i powód. Adres z błędem przy wejściu daje informację o wejściu, ale nie daje obserwacji fokusu na kontrolce wewnątrz nieotwartej karty. Zachowanie tych dwóch informacji jest ważne np. wtedy, gdy promotor prosi o liczbę kart faktycznie objętych próbą.
Jak odtworzyć przejście klawiaturą i sprawdzić obie instrukcje?
Po czym poznać, że przycisk otrzymał widoczny fokus?
Fokus wskazuje element, do którego trafi następną akcja klawiatury. Przy przechodzeniu po stronie klawiszem Tab może się ujawnić przez obramowanie, zmianę tła, podkreślenie lub inne dostrzegalne wyróżnienie. Kryterium 2.4.7 WCAG 2.1 odnosi się do widoczności fokusu klawiatury. Urzędowy opis podstawowych testów zaleca przejście Tab po aktywnych elementach i obserwację wyróżnienia aktualnego elementu. W ćwiczeniu stosujesz tę zasadę do dwóch przycisków w określonym scenariuszu. Ocena całego kryterium dla strony wymagałaby odpowiednio szerszego sprawdzenia.
- Otwórz kartę K1 na początku dokumentu w wybranym oknie. Upewnij się, że lista dokumentów jest zwinięta, a kursor myszy nie spoczywa na przycisku ani na sąsiednim odnośniku.
- Używaj Tab do przejścia po kolejnych elementach. W badanym fragmencie fokus najpierw pojawia się na odnośniku „Godziny obsługi”. Zapisz jego widoczne wyróżnienie jako punkt odniesienia oraz zapisz, czy po następnym Tab pojawia się wyróżnienie przycisku „Pokaż wymagane dokumenty”.
- Po przejściu na przycisk najpierw sprawdź, co widać przed aktywacją. W scenariuszu K1 ramka przy „Godziny obsługi” znika i nie widać wyróżnienia żadnego elementu. Po kolejnym Tab pojawia się ramka przy „Instrukcja w PDF”.
- Z widocznie wyróżnionego odnośnika „Instrukcja w PDF” cofnij się o jedną pozycję przez Shift+Tab. Przyjrzyj się kontrolce, a następnie naciśnij Enter. Gdy otwiera się lista „Wymagane dokumenty”, reakcja wskazuje, że przycisk można było osiągnąć i uruchomić klawiaturą, choć jego fokus w badanym momencie nie miał dostrzegalnego wyróżnienia.
- Powtórz sekwencję na K2. Przejdź od odnośnika „Godziny obsługi” do przycisku i odnotuj wygląd przed wciśnięciem Enter. W scenariuszu K2 przycisk zyskuje wyraźne obramowanie, a Enter rozwija listę. W drugim przejściu po zamknięciu i ponownym otwarciu kart wracają te same wyniki na obu kontrolkach.
Jeżeli po Tab nie widać zmiany, z samego obrazu trudno określić, czy fokus pominął kontrolkę, czy dotarł do niej bez widocznego sygnału. Dlatego w K1 zapisujesz najpierw przejście między odnośnikami, potem powrót o jeden krok i oddzielnie reakcję na Enter. Gdy aktywacja nie daje jednoznacznego sygnału, w badaniu własnym możesz sprawdzić aktywny element technicznie, np. w narzędziach przeglądarki, zachowując osobno wizualny wynik z właściwej próby. Gdy nadal nie da się ustalić, gdzie znalazł się fokus, zostaw wynik nierozstrzygnięty i podaj wykonane kroki.
Jak sprawdzić tekst w PDF i treść wersji HTML?
Przejdź z K1 do P1 i zanotuj tytuł oraz liczbę stron pliku. W ćwiczeniu plik otwiera się w czytniku przeglądarki. Widać dwie zeskanowane strony, a wydanie oznaczono jako 1. Spróbuj zaznaczyć zdanie o punkcie obsługi na stronie 1 pod tytułem i pierwszy akapit na stronie 2, następnie wyszukaj w pliku frazę „punkt obsługi”. W ćwiczeniu żadna z tych czynności nie daje wyniku. Próba dotyczy treści instrukcji, z pominięciem tekstu tytułu karty, etykiet czytnika i nazwy pliku. Spróbuj powtórzyć te same działania po ponownym otwarciu dokumentu i zapisz, które konkretne fragmenty sprawdzono. Narzędzie, w którym otwierasz PDF, może wpływać na możliwość wyszukiwania i zaznaczania. Zachowaj jego nazwę razem z obserwacją.
Wróć do K1 i otwórz „Instrukcja w HTML”. Wejdź do celu z karty, żeby sprawdzić drogę mieszkańca. W ćwiczeniu link prowadzi do działającej strony tekstowej, w treści można znaleźć i zaznaczyć tytuł, informację o miejscu i akapit o przebiegu wizyty, a strona podaje wydanie 1. Porównaj treść tych miejsc z odczytem wzrokowym P1, w tej samej kolejności. W obu wersjach miejsce ujęto jako punkt podany na karcie sprawy, a opis przebiegu odnosi się do przygotowania przed tą samą wizytą. W pracy własnej zapisz sprawdzone informacje pod dokładniejszymi identyfikatorami, jeśli chcesz umożliwić ich odtworzenie bez cytowania całych instrukcji.
Warstwa tekstowa PDF i dostępność treści HTML opisują dwa różne obiekty. Wyniki możesz zapisać jako „wyszukiwanie i zaznaczanie badanych fragmentów P1 nie powiodły się w użytym czytniku” oraz „H1 można otworzyć z K1, a trzy sprawdzane informacje dają się odczytać jako tekst”. Jeżeli strony HTML brakuje, prowadzi do błędu albo pomija jeden z badanych elementów, pokaż, gdzie kończy się porównanie. Sam format HTML ułatwia tekstowy zapis, lecz pełniejsze badanie objęłoby również sposób nawigacji, strukturę treści i inne zachowania tej strony. W ćwiczeniu badane są dojście do instrukcji i odczyt wybranych informacji.
Co zanotować po przejściu do BIP?
Na K2 przejdź Tab do odnośnika „Biuletyn Informacji Publicznej” i wciśnij Enter. W ćwiczeniu przed naciśnięciem Enter widoczna jest ramka wokół odnośnika. Przeglądarka przechodzi na odrębną domenę BIP, a na ekranie pojawia się nagłówek „Informacje o trybie wglądu”. Zapisz w protokole miejsce odnośnika, wynik aktywacji, zmianę adresu i nagłówek celu. Różnica między adresem wskazywanym przez odnośnik a adresem po przekierowaniu również należy do wyniku, jeśli wystąpi.
Po sprawdzeniu B1 zakończ próbę na odczytaniu nagłówka celu. Gdy link prowadzi do strony głównej BIP, wpisz właśnie ten wynik. Jeżeli prowadzi na inną podstronę, dopisz tytuł i oceń jedynie, czy odpowiada celowi zdefiniowanemu w scenariuszu. Sam fakt zmiany domeny opisuje przejście pomiędzy serwisami. W przykładzie deklaracja D1 obejmuje serwis główny, więc do jej zakresu pasuje obserwacja odnośnika umieszczonego na K2. Odczyt nagłówka strony docelowej identyfikuje punkt przejścia. Osobny scenariusz badania BIP wymagałby zdefiniowania konkretnych zadań i źródeł dla tego serwisu.
Jak zapisać wyniki tak, żeby dało się wrócić do konkretnego kroku?
Co wpisać w kartach obserwacji po dwóch przejściach?
W karcie obserwacji połącz identyfikator jednostki, warunki, krok, odczyt i wynik powtórzenia. Jeśli w jednej sesji sprawdzasz kilka elementów, wspólne ustawienia możesz zapisać raz, a do karty dodać identyfikator sesji. Oznacz miejsce przejścia, np. „z odnośnika Godziny obsługi, po pierwszym Tab”, a efekt zapisz przed interpretacją. W fikcyjnej próbie oba przejścia przeprowadzono tego samego przedpołudnia. Dzięki oddzielnym wpisom możesz odtworzyć, które rezultaty pochodzą z tej samej karty, a które z następujących po sobie czynności.
- O1 – K1, przycisk „Pokaż wymagane dokumenty”. Po Tab z odnośnika „Godziny obsługi” znika jego ramka, a przycisk pozostaje bez widocznego wyróżnienia. Kolejne Tab daje widoczną ramkę na „Instrukcja w PDF”. Po Shift+Tab i Enter lista się otwiera. W obu przejściach można było osiągnąć i aktywować przycisk, a przed aktywacją nie było widać fokusu. Wynik porównujesz z zachowaniem określonym w kryterium 2.4.7 WCAG 2.1.
- O2 – K2, przycisk „Pokaż wymagane dokumenty”. Po Tab z odnośnika „Godziny obsługi” pojawia się ramka przycisku jeszcze przed Enter. Po Enter lista się otwiera. Drugie przejście daje taki sam rezultat. Wpis O2 opisuje badaną kontrolkę na K2 w stanie początkowo zwiniętej listy.
- O3 – P1, „Instrukcja w PDF”. Plik otwiera się z K1 i zawiera dwa obrazy stron instrukcji oznaczonej jako wydanie 1. W obu przejściach zaznaczenie fragmentów treści i wyszukanie frazy „punkt obsługi” nie dają wyniku w użytym czytniku. Można odczytać treść wzrokowo. W rejestrze podajesz stronę i położenie zaznaczanego fragmentu oraz szukaną frazę, żeby można było powtórzyć próbę.
- O4 – H1, „Instrukcja w HTML”. Link z K1 otwiera instrukcję oznaczoną jako wydanie 1. Tytuł, miejsce obsługi i informacja o przebiegu wizyty odpowiadają trzem sprawdzonym treściom w P1. Są widoczne jako tekst, dają się zaznaczyć i odszukać w obu przejściach. Wynik odnosi się do trzech punktów porównania i drogi z K1.
- O5 – B1, „Biuletyn Informacji Publicznej”. Na K2 przed Enter widać fokus odnośnika. W obu próbach aktywacja prowadzi do odrębnego BIP, gdzie wczytuje się strona o nagłówku „Informacje o trybie wglądu”. Na tym etapie obserwacja się kończy. W badaniu własnym zapisz oba adresy, jeżeli nastąpiło przekierowanie, i wskaż, czy cel otworzył się w bieżącej karcie.
Gdy obserwujesz naruszenie własnego kryterium roboczego, dołącz zapis pozwalający ustalić, jak je zastosowano. Przy O1 sam obraz przycisku może nie ujawnić, gdzie był fokus. Przydaje się sekwencja zapisana w protokole kroków, a jeśli rejestrujesz ekran, ujęcia stanu poprzedniego, chwili badanej i stanu następnego. Przy O3 zachowaj natomiast adres pliku i oznaczenie miejsca. Jeśli po miesiącu pod tym samym adresem pojawi się nowa instrukcja, oznaczenie wersji pomoże odróżnić wymianę pliku od problemu z odtworzeniem testu.
Jak zestawić zapis deklaracji z pięcioma obserwacjami?
Wróć do D1 po zakończeniu prób i zadaj dla każdej pozycji to samo pytanie: który fragment dokumentu mówi o badanej rzeczy? Dla O3 masz wzmiankę o części instrukcji PDF w postaci skanów oraz przykład pliku, przy którym nie udały się zaznaczenie i wyszukanie tekstu. Zaobserwowane zachowanie odpowiada opisanemu rodzajowi bariery. Dla O4 masz informację o instrukcji w HTML dostępnej z kart spraw oraz odnośnik, który w badanej karcie zadziałał. Wskazanie trzech odpowiadających sobie informacji pozwala powiązać alternatywę z P1, w zakresie rzeczywiście sprawdzonym. Każda z tych obserwacji zachowuje własny wynik i własne ograniczenia.
Dla O1 brak wzmianki o fokusie na przycisku oznacza, że D1 nie zawiera stwierdzenia, z którym można bezpośrednio porównać zaobserwowane zachowanie. Wpisz „bariera zaobserwowana, w badanej wersji deklaracji brak odniesienia do kontrolki lub zjawiska”. Ogólny status częściowej zgodności nie potwierdza, że urząd opisał ten problem, a brak wzmianki nie ujawnia, kiedy zachowanie się pojawiło. Gdyby dokument zawierał jednoznaczną informację, że fokus na tej konkretnej kontrolce jest widoczny przy przejściu Tab, O1 można byłoby wstępnie opisać jako rozbieżność z konkretnym stwierdzeniem. Wtedy zapisz treść i datę deklaracji obok warunków próby.
O2 jest odrębnym wynikiem tej samej procedury. Może wzbogacić opis różnicy między kartami, bo pokazuje, że widoczne wyróżnienie dało się zaobserwować na podobnej kontrolce w tych samych warunkach. Przy O5 w deklaracji możesz oznaczyć zakres serwisu głównego, a w obserwacji umieścić punkt, w którym skończyła się próba. Dzięki temu przejście do BIP pozostaje ścieżką z K2, a informacje o stronie docelowej mają jawnie określony zakres.
Jeśli chcesz porównać kilka deklaracji lub ich wersji, zastosuj tę samą procedurę dopasowania każdej pozycji. Zapis „obserwacja odpowiada opisowi” wymaga konkretnego fragmentu dokumentu. Zapis „obserwacja odbiega od opisu” wymaga stwierdzenia dotyczącego tego samego elementu lub zadania. Zapis „brak bezpośredniego odniesienia” przydaje się, gdy deklaracja ma ogólny opis albo obejmuje inny serwis. „Próba niewykonana” informuje o braku wyniku po stronie obserwacji. Rozpisanie tych sytuacji pozwala omówić rzeczywiste różnice bez przeliczania ich na wspólną ocenę liczbową.
Jak wykorzystać badania i wyniki kontroli w dyskusji?
Karol Popiołek (2025), analizując wybrane przypadki dotyczące stron instytucji publicznych w Polsce, opisał problemy zarówno z deklaracjami, w tym z miejscem ich publikacji, jak i z technicznymi barierami napotykanymi w serwisach. W pracy możesz wykorzystać to opracowanie jako kontekst do pytania, czy użytkownik jest w stanie dotrzeć do deklaracji i jak szczegółowo może ją zestawić z obserwacją strony. Własny protokół nadal określa, które elementy sprawdzasz i jak odczytujesz wynik. Przykłady ze źródła i obserwacje z Twoich kart mają różne jednostki badania.
Drugim punktem odniesienia jest kontrola NIK dotycząca dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej w samorządach. Obejmowała okres od 1 stycznia 2019 r. do 20 sierpnia 2025 r. i 16 jednostek, w tym osiem urzędów gmin i osiem starostw powiatowych z województw kujawsko-pomorskiego, zachodniopomorskiego, podkarpackiego oraz opolskiego. W części cyfrowej sprawdzono 34 strony na podstawie 26 ustawowych kryteriów. Żadna z badanych stron nie spełniła wszystkich kryteriów objętych tą próbą. NIK wskazała także na deklaracje niespełniające warunków technicznych lub zawierające niepełne informacje o niedostępnych treściach i elementach w dziewięciu urzędach. Te dwa ustalenia opisują odpowiednio strony i urzędy objęte kontrolą. Jeśli przytaczasz je obok wyników własnych, zachowaj jednostki i zakres kontroli oraz wyjaśnij, które zagadnienie jest wspólne. W tym przykładzie wspólnym zagadnieniem jest informacja o barierach w deklaracjach, którą można odnieść do określonych obserwacji na stronie.
Jak opisać metodę, wyniki i ograniczenia w pracy?
Jak może brzmieć akapit metodologii?
Poniższy zapis pokazuje, jak połączyć dobór celowy, warunki i regułę porównania w jednym akapicie. Przy dostosowaniu go do własnej pracy podaj adresy rzeczywiście sprawdzonych jednostek, daty i wykonane kroki. Kiedy w tekście wymieniasz test klawiaturą, zachowaj informację o chwili obserwacji fokusu.
W demonstracyjnym studium przypadku z 18 sierpnia 2026 r. zestawiono deklarację dostępności głównego serwisu fikcyjnego urzędu, oznaczoną jako D1, z obserwacją dwóch celowo dobranych kart. K1 zawierała instrukcję udostępnioną jako PDF i HTML, a K2 pozwalała powtórzyć próbę na kontrolce o analogicznej funkcji oraz sprawdzić przejście do BIP. Na obu kartach dwukrotnie dochodzono do przycisku klawiszem Tab i rejestrowano widoczność fokusu przed uruchomieniem kontrolki klawiszem Enter. Próby wykonano w przeglądarce Firefox na komputerze stacjonarnym, przy powiększeniu 100% i polu widzenia 1440 × 900 pikseli. W treści PDF sprawdzono zaznaczanie i wyszukiwanie tekstu. W HTML zweryfikowano dostęp z K1 i obecność trzech wybranych informacji z PDF. Obserwację przejścia do BIP zakończono po ustaleniu adresu i nagłówka celu. Obserwacje porównano z tymi zapisami D1, które odnosiły się do badanych jednostek i treści.
Jak może brzmieć akapit wyników?
W obu przejściach po K1 przycisk rozwijający listę można było osiągnąć klawiaturą i aktywować klawiszem Enter. W badanym stanie przed aktywacją nie zaobserwowano widocznego wyróżnienia fokusu. Na analogicznym przycisku K2 w obu przejściach pojawiła się widoczna ramka. Deklaracja D1 nie zawierała informacji o zachowaniu fokusu na badanej kontrolce. Odnotowany w D1 rodzaj bariery wystąpił w P1. W użytym czytniku nie udało się zaznaczyć sprawdzanych fragmentów ani wyszukać frazy z treści dokumentu. Z tej samej karty można było otworzyć instrukcję H1, zawierającą w postaci tekstu trzy porównywane informacje z P1. Odnośnik z K2 prowadził do strony „Informacje o trybie wglądu” w odrębnym BIP. Wyniki dotyczą wskazanych elementów, wersji dokumentów i warunków obserwacji.
Wynik o fokusie możesz zlokalizować przez oznaczenia O1 i O2. Wynik o deklaracji wskazuje D1, a dwa zdania o instrukcjach mają oddzielne identyfikatory O3 i O4. Dzięki temu zainteresowany czytelnik może przejść od opisu do zapisu próby. W akapicie wyników zamieszczaj tylko tę wersję procesu, którą dokumentują Twoje karty. Gdy w powtórzeniu zachowanie zmieniło się, wpisz rozbieżność między sesjami, a w dyskusji wskaż jej możliwe uwarunkowania.
Gdzie wyznaczyć granice interpretacji?
W ćwiczeniu pięć miesięcy dzieli datę podanego przeglądu D1 od obserwacji kart. W tym czasie treść instrukcji, przycisk albo style serwisu mogły się zmienić. Do sprawdzenia takiej hipotezy potrzebne byłyby wcześniejsze wersje stron lub udokumentowana historia wdrożeń. Sam widoczny stan elementu pozwala sformułować obserwację o dostępności wybranej funkcji w danym środowisku. Ustalenie przyczyny zachowania, chwili jego pojawienia się i odpowiedzialności wymaga osobnych źródeł.
Dobór dwóch kart pozwala opisać konkretne ścieżki. W tym projekcie nie wykonywano pełnego audytu zgodności, prób na urządzeniach mobilnych, testów z czytnikiem ekranu ani badań z osobami korzystającymi z technologii wspomagających. Dwukrotne przejście sprawdza powtarzalność w jednym zestawie warunków. Porównanie instrukcji HTML z PDF obejmuje trzy informacje, a obserwacja w BIP obejmuje odczyt nagłówka po otwarciu celu. Taki zakres pozwala wskazać prawdopodobną trudność przy orientowaniu się, gdzie trafi następna akcja klawiatury. Wypowiedź o tym, jak często pracownicy lub mieszkańcy doświadczają tej trudności, wymagałaby danych o ich korzystaniu z serwisu.
Przy opisywaniu kontekstu prawnego używaj nazwy kryterium i przepisu w miejscu, w którym wyjaśniają metodę lub pojęcia. Przykładowo 2.4.7 WCAG 2.1 pomaga nazwać badane zachowanie kontrolki, a art. 11 tłumaczy, dlaczego zapisujesz odrębnie datę przeglądu deklaracji i obserwacji. Wniosek końcowy prowadź od konkretnego działania mieszkańca przez zapisany wynik do granicy materiału. Informacja o braku wzmianki w D1 i problem zaobserwowany na karcie K1 stanowią wnioski o dwóch zdefiniowanych jednostkach.
Co sprawdzić przed oddaniem rozdziału?
- Czy z samego pytania wynika cel mieszkańca i moment zakończenia scenariusza?
- Czy zapis deklaracji pozwala ustalić zakres serwisu, datę przeglądu i chwilę odczytu?
- Czy dla obu przycisków potrafisz odtworzyć dojście do kontrolki, obserwację przed Enter i samą aktywację?
- Czy plik PDF i treść HTML mają osobne wpisy oraz wskazanie, które informacje porównano?
- Czy w protokole BIP zapisano źródło odnośnika, adres końcowy i krok kończący obserwację?
- Czy każde zdanie wyniku ma oparcie w wskazanym fragmencie deklaracji lub w oznaczonej obserwacji?
- Czy w pracy podano zakres powtórzeń i warunki, w których pojawił się wynik?
Pytania o dokumenty, zakres badania i opracowanie wyników
Czy praca dyplomowa z administracji może opierać się na dokumentach z BIP bez ankiety?
Tak, jeżeli analiza dokumentów odpowiada tematowi i wytycznym promotora lub uczelni. Ważne są cel pracy, kryteria wyboru materiałów, okres oraz sposób ich analizy. Prześlij temat, plan i dostępne uchwały, regulaminy, sprawozdania lub raporty. Pomogę uporządkować koncepcję badania i rolę poszczególnych źródeł.
Czy przy każdym źródle internetowym potrzebna jest data dostępu?
Nie zawsze. Zależy to od stylu cytowania, rodzaju źródła i wytycznych uczelni. Poprawiam cały opis materiału internetowego, a nie tylko sam adres, uwzględniając wymagane dane i sposób zapisu DOI lub URL.
Czym różni się zakres pracy od ograniczeń badania?
Zakres określa świadomie wybrany problem, materiał, grupę i okres. Ograniczenia wyjaśniają, jak cechy projektu lub napotkane trudności zawężają interpretację. Nie każdy brakujący temat jest wadą; ważne jest, czy wnioski pozostają zgodne z przyjętym zakresem.
Jak połączyć ograniczenie badania z jego wpływem na wnioski?
Nazwij konkretną cechę procedury, wskaż wynik lub twierdzenie, którego dotyczy, i wyjaśnij konsekwencję. Następnie opisz rzeczywiście podjęte działania oraz to, czego mimo nich nie można stwierdzić. Nie zastępuj tego listą ogólnych haseł o małej próbie i braku czasu.
Czy muszę mieć już zebrane dane do opracowania części badawczej?
Do opisania wyników potrzebny jest rzeczywisty materiał badawczy. Przed zebraniem danych mogę pomóc zaplanować metodę, narzędzie i układ przyszłej analizy. Nie tworzę wyników ani opisu uczestników, którzy nie brali udziału w badaniu.
Czy można poprawić już przygotowany rozdział badawczy?
Tak. Mogę sprawdzić spójność tabel, wykresów, obliczeń, komentarzy i wniosków oraz dostosować układ do uwag promotora. Do kontroli poprawności wyników potrzebne będą również dane źródłowe i narzędzie badawcze.
Źródła
- Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 1440, art. 10-11.
https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1440/text.html. - Ministerstwo Cyfryzacji. Warunki techniczne deklaracji dostępności, wersja 2.0.
https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/publikowanie-deklaracji-dostepnosci. - Ministerstwo Cyfryzacji. Jak znaleźć podstawowe błędy dostępności cyfrowej strony internetowej?
https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/jak-znalezc-podstawowe-bledy-dostepnosci-cyfrowej-strony-internetowej. - World Wide Web Consortium (W3C). Wytyczne dla dostępności treści internetowych (WCAG) 2.1, autoryzowany przekład polski, kryterium sukcesu 2.4.7 „Widoczny fokus”.
https://www.w3.org/Translations/WCAG21-pl/#focus-visible. - Popiołek, K. (2025). Dostępność cyfrowa stron internetowych według standardu WCAG. Studia Europaea Gnesnensia, 27, 45-66. DOI
10.14746/seg.2025.27.3.https://pressto.amu.edu.pl/index.php/seg/article/view/52761. - Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., Hoagwood, K. (2015). Purposeful Sampling for Qualitative Data Collection and Analysis in Mixed Method Implementation Research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42(5), 533-544. DOI
10.1007/s10488-013-0528-y.https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4012002/. - Najwyższa Izba Kontroli (2026). Dostępność architektoniczna, cyfrowa i informacyjno-komunikacyjna w samorządach.
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/dostepnosc-architektoniczna-cyfrowa-i-informacyjno-komunikacyjna-w-samorzadach.html.
Chcesz opracować wyniki obserwacji do pracy z administracji?
Prześlij pytanie badawcze, datowane deklaracje, karty obserwacji i roboczy fragment wyników. Możemy pomóc Ci dopracować metodologię, powiązać interpretację z materiałem i opisać ograniczenia studium przypadku.
Omów część badawczą ze StudentSupport


