Po zajęciach o edukacji pacjenta masz dwa pliki z ankietami do pracy z pielęgniarstwa. Jeden jest sprzed zajęć, drugi po zajęciach. Jeżeli nie masz sposobu, by przypisać obie odpowiedzi tej samej osobie, policz wyniki osobno dla każdego terminu. Możesz opisać różnicę między odsetkami, ale z samych plików nie dowiesz się, komu zmieniła się odpowiedź. Zacznij od sprawdzenia, kto mógł wypełnić każdą ankietę i czy w obu plikach zachował się wspólny kod.
Pierwszy krok. Otwórz oba oryginalne pliki oraz formularze. Sprawdź, czy pytanie, warianty odpowiedzi i klucz oceny są takie same. W roboczym zestawieniu dopisz, ilu uczestników odpowiedziało w każdym terminie oraz co pozwala albo nie pozwala połączyć ich odpowiedzi.
Sprawdź, co możesz połączyć
- Masz dwa zapisy tej samej osoby. Jeżeli kod został przewidziany w badaniu, sprawdź, czy występuje tylko raz w każdym terminie i rzeczywiście oznacza tę samą osobę. Para to dwa wyniki przypisane do jednego uczestnika. Dopiero takie dane pozwalają sprawdzić, jak zmieniła się jego odpowiedź.
- Tylko część zapisów tworzy pewne pary. Zachowaj osobno potwierdzone pary, zapisy z jednego terminu i przypadki, których kodu nie można rozstrzygnąć. Uczestnik z udokumentowanym brakiem drugiego pomiaru to inny przypadek niż dwa formularze, których nie umiesz ze sobą powiązać.
- Formularze nie mają wspólnego kodu. Numer wiersza, kolejność wysłania i podobny wynik nie wystarczą do połączenia rekordów. Nawet równe liczebności nie gwarantują, że odpowiedziały te same osoby. Przy wspólnym naborze zakładaj możliwość, że część osób wystąpiła w obu terminach. Brak kodu sam w sobie nie uzasadnia testu przeznaczonego dla niezależnych grup.
W materiałach Politechniki Świętokrzyskiej pomiar przed i po jest przykładem próby zależnej wtedy, gdy każdej osobie przypisano dwie wartości. Agley i współautorzy w badaniu szkolnym testowali sposób łączenia odpowiedzi zaplanowany przed zebraniem danych. Nawet tam część formularzy nie utworzyła pewnych par. Tych zasad nie da się zastosować po fakcie, jeśli potrzebnych danych w ogóle nie zbierano.
Policz odsetki w dwóch terminach
W fikcyjnym badaniu do pracy z pielęgniarstwa 40 studentów wzięło udział w warsztacie rozmowy z symulowanym pacjentem. Przed zajęciami i zaraz po nich studenci dostali to samo krótkie pytanie. Mieli wybrać sformułowanie, które prosi pacjenta o wyjaśnienie otrzymanej instrukcji własnymi słowami. Do wyboru były trzy odpowiedzi. „Czy wszystko jest jasne?”, „Czy ma Pan lub Pani instrukcję?” oraz „Czy może Pan lub Pani opowiedzieć własnymi słowami, jak rozumie tę instrukcję?”. W obu terminach poprawna była ostatnia odpowiedź. Zajęcia i wyniki są wymyślone na potrzeby przykładu. W polskim badaniu pilotażowym dotyczącym komunikacji z symulowanym pacjentem Bodys-Cupak i współautorzy wykorzystali kwestionariusze dla nauczyciela, pacjenta symulowanego i studenta oraz listy kontrolne wykonanych procedur. W naszym przykładzie liczymy odpowiedzi na jedno pytanie, bez oceny wykonania rozmowy.
W pierwszym terminie odpowiedziało wszystkich 40 uczestników. W drugim terminie formularz mogły wypełnić tylko osoby z tego samego warsztatu, ale odpowiedziało 30. W każdym terminie jedna osoba mogła oddać jeden formularz. Wśród złożonych formularzy wszystkie odpowiedzi na analizowane pytanie były ważne. Nie zapisano wspólnego kodu, więc nie można ustalić, których 30 osób odpowiedziało po zajęciach.
Liczba poprawnych odpowiedzi i ich odsetek
- Przed zajęciami. Poprawną odpowiedź wybrały 24 z 40 osób, czyli 60%. Pozostałych 16 odpowiedzi było błędnych.
- Po zajęciach. Poprawną odpowiedź wybrały 24 z 30 osób, czyli 80%. Pozostałych 6 odpowiedzi było błędnych.
- Różnica w zestawieniu. 80% minus 60% to 20 punktów procentowych. Liczba poprawnych odpowiedzi wyniosła w obu terminach 24. W drugim terminie zmieniła się liczba osób, względem której obliczono odsetek.
Zobacz, co może się kryć za tymi samymi liczbami
- Nikt z odpowiadających po zajęciach nie zmienił odpowiedzi. Po zajęciach mogły odpowiedzieć wszystkie 24 osoby, które wcześniej wybrały poprawną odpowiedź, i 6 z 16 osób, które wcześniej się pomyliły. Każda udzieliła takiej samej odpowiedzi jak przed zajęciami.
- Sześć osób zmieniło odpowiedź z błędnej na poprawną. Po zajęciach mogło odpowiedzieć 18 osób, które wcześniej wybrały poprawną odpowiedź, i 12, które się pomyliły. Wszystkie 18 osób, które wcześniej odpowiedziały poprawnie, zrobiło to ponownie. Spośród pozostałych 12 sześć wybrało poprawną odpowiedź, a sześć powtórzyło błąd. Wynik po zajęciach nadal wynosi 24 z 30.
Oba przebiegi są zgodne z tymi samymi plikami. Bez par odpowiedzi nie można stwierdzić, który przebieg wystąpił, ani ustalić, czy część osób zmieniła odpowiedź na błędną. Na różnicę odsetków może wpływać to, kto odpowiedział w drugim terminie. Nawet gdy masz pełne pary, sam pomiar przed i po bez odpowiedniego projektu badania nie rozstrzyga, czy za zmianę odpowiadały zajęcia.
Oddziel metodę, wynik i ograniczenie
Metoda. To samo pytanie zadano przed warsztatem i zaraz po nim. Odsetek poprawnych odpowiedzi obliczono osobno wśród odpowiadających w każdym terminie. Formularze nie zawierały kodu umożliwiającego połączenie odpowiedzi tej samej osoby.
Wynik. Przed warsztatem poprawną odpowiedź wybrały 24 z 40 osób (60%), a po warsztacie 24 z 30 osób (80%). Odsetek był o 20 punktów procentowych wyższy w drugim zestawie odpowiedzi.
Ograniczenie. Ponieważ odpowiedzi nie można było połączyć, wynik opisuje dwa zestawy formularzy. Nie ustalono liczby osób, które zmieniły odpowiedź. Nie można też rozdzielić ewentualnej zmiany odpowiedzi poszczególnych osób od różnicy w składzie odpowiadających.
Jeżeli znajdziesz część pewnych par, w opisie osobno podaj liczbę par oraz liczby formularzy spoza nich w każdym terminie. Zmianę można wtedy opisać wśród osób z obiema potwierdzonymi odpowiedziami. Ich wynik może się różnić od wyniku całej grupy. Analiza, która ma uwzględnić razem pary i zapisy niesparowane, wymaga metody pasującej do takiego układu. Derrick i współautorzy analizowali ten problem dla porównań dwóch odsetków.
Sprawdź, czy podpis wykresu wymienia 40 odpowiedzi przed zajęciami i 30 po zajęciach. Jeżeli plan zakładał ocenę zmian indywidualnych, opisz w pracy, dlaczego w tym przypadku można podać jedynie osobne zestawienia liczebności i odsetków dla każdego terminu, i omów to z promotorem. Szersze etapy pisania pracy omawia poradnik Praca magisterska z pielęgniarstwa – od pytań badawczych do dyskusji wyników.
Pytania o porównanie pomiarów i hipotezę
Jak porównać wyniki przed i po edukacji zdrowotnej w pracy z pielęgniarstwa?
Najpierw trzeba ustalić, czy oba pomiary dotyczą tych samych osób i czy można poprawnie połączyć ich odpowiedzi. Takie dane wymagają analizy dla pomiarów zależnych. Dla odpowiednich danych ilościowych można rozważyć test t dla prób zależnych lub test rangowanych znaków Wilcoxona; o wyborze decydują rodzaj danych i założenia analizy. Przygotuję zestawienia i opis zmiany, z uwzględnieniem brakujących pomiarów. Samo porównanie przed i po, bez odpowiedniego schematu badania, nie przesądza, że zmianę spowodowała wyłącznie edukacja.
Co zrobić, jeśli nie udało się sprawdzić hipotezy?
Napisz, co uniemożliwiło jej ocenę: brak potrzebnego pomiaru, niekompletne dane czy inne ograniczenie. Odróżnij niemożność oceny od wyniku, który nie wspiera hipotezy. Sposób dalszego postępowania uzgodnij z promotorem, bez dopisywania odpowiedzi lub zmieniania danych.
Źródła
- Nowakowska, M. (b.d.). Testy istotności różnic między parametrami cechy dla dwóch populacji. Politechnika Świętokrzyska. Część o dwóch próbach zależnych.
- Agley, J., Tidd, D., Jun, M., Eldridge, L., Xiao, Y., Sussman, S., Jayawardene, W., Agley, D., Gassman, R., i Dickinson, S. L. (2021). Developing and validating a novel anonymous method for matching longitudinal school-based data. Educational and Psychological Measurement, 81(1), 90-109. DOI 10.1177/0013164420938457.
- Bodys-Cupak, I., Łatka, J., Ziarko, E., Majda, A., i Zalewska-Puchała, J. (2020). Medical simulation with simulated patients in the education of Polish nursing students – pilot study. Pielęgniarstwo Polskie, 77(3), 166-173. DOI 10.20883/pielpol.2020.19.
- Derrick, B., Dobson-McKittrick, A., Toher, D., i White, P. (2015). Test statistics for comparing two proportions with partially overlapping samples. Journal of Applied Quantitative Methods, 10(3), 1-14.
Omów dwa zestawy ankiet
Przygotuj oba formularze, pytanie badawcze i liczebności. Jeżeli masz zgodę na udostępnienie materiału do konsultacji, dodaj zanonimizowany fragment danych. Ustalimy, które porównania i zapisy wyników mają podstawę w zebranym materiale.
