Pisanie prac i wsparcie akademickie

Temat pracy magisterskiej z pedagogiki warto wybierać razem z pomysłem na badanie. Ustal, czego chcesz się dowiedzieć, od kogo lub z jakiego materiału możesz uzyskać odpowiedź i czy zdołasz zrobić to w dostępnym czasie. Dopiero wtedy dopracuj tytuł. Dobrze brzmiący temat nie wystarczy, jeśli nie ma do niego źródeł, uczestników albo zgody na wykorzystanie materiałów. „Chcę pisać o dzieciach w przedszkolu” to dobry początek rozmowy, ale jeszcze nie propozycja pracy. Pod tym hasłem mieszczą się relacje rówieśnicze, adaptacja, współpraca z rodzicami, organizacja zajęć i wiele innych zagadnień. Każde wymaga innych pytań oraz innego materiału. Nie trzeba od razu decydować o wszystkim. Trzeba jednak wybrać jeden problem, do którego da się rzeczywiście dotrzeć. Pokażę, jak przejść od szerokiego zainteresowania do tematu pracy z pedagogiki na przykładach przedszkola, współpracy rodziny ze szkołą i analizy dokumentów. Sprawdzimy również, co zmienić, gdy placówka nie zgodzi się na badanie. Nie zaczynamy od gotowej ankiety ani listy efektownych tytułów. Zaczynamy od tego, co chcesz poznać i jakimi możliwościami dysponujesz. Zanim zapiszesz tytuł, przygotuj krótką notatkę o swoich zainteresowaniach i warunkach pracy. Pomagają w tym cztery pytania: Nie oceniaj pomysłu wyłącznie pytaniem, czy temat jest ciekawy. Dopytaj, czy materiał pozwoli odpowiedzieć właśnie na Twoje pytanie. Dostęp do nauczycieli nie daje automatycznie dostępu do doświadczeń dzieci. Z kolei dokumenty szkoły opisują przyjęte rozwiązania, ale same nie pokazują, jak uczestnicy je odbierają. W artykule o koncepcji badań B. Sowińska rozdziela wybór tematu, określenie celu, sformułowanie problemów i wybór sposobu badania. To przydatna wskazówka na seminarium: tytuł nie zastępuje pozostałych ustaleń. Od początku warto sprawdzać ich zgodność, zamiast najpierw zatwierdzać szeroki temat, a dopiero po kilku miesiącach szukać dowolnej ankiety. Weźmy obszar „współpraca szkoły z rodzicami”. Można napisać pod nim niemal wszystko. Zawężenie nie polega na przypadkowym dopisaniu nazwy miejscowości. Powinno wskazać, jaki fragment współpracy będziesz rozpatrywać i z czyjej perspektywy. Wybrana sytuacja: przekazywanie informacji o trudnościach ucznia w klasach I-III. Perspektywa: doświadczenia wychowawców i rodziców związane z tym kontaktem. Roboczy temat: „Komunikacja wychowawców z rodzicami uczniów klas I-III w sprawach trudności szkolnych”. Taki temat nadal wymaga decyzji. Jeśli uzyskasz wypowiedzi tylko wychowawców, nie zapowiadaj porównania dwóch perspektyw. Jeśli rodzice będą mówić wyłącznie o korzystaniu z dziennika elektronicznego, trudno na tej podstawie opisać całą komunikację ze szkołą. Tytuł powinien odpowiadać temu, co naprawdę zamierzasz rozpoznać.

Badania do pracy magisterskiej z psychologii zaplanuj od pytania, a dopiero później od narzędzia i analizy. Najpierw ustal, co chcesz wyjaśnić, kogo zbadasz i jakie informacje pozwolą odpowiedzieć na pytanie. Inaczej przygotowuje się badanie związku dwóch cech, a inaczej porównanie dwóch grup. Poniżej przejdziemy przez oba układy. Masz temat o stresie, dobrostanie albo funkcjonowaniu studentów. Znajdujesz kilka kwestionariuszy, ale wciąż nie wiesz, jak złożyć z nich badanie. Promotor pyta o zmienne, grupę i plan analizy, a odpowiedź „zrobię ankietę” okazuje się za krótka. Rozwiązaniem nie jest dokładanie następnych skal. Potrzebujesz spójnego pomysłu: od problemu psychologicznego do tego, co będzie można powiedzieć po zebraniu danych. W pierwszym przykładzie zajmiemy się związkiem postrzeganego wsparcia ze stresem u studentów. W drugim porównamy stres studentów pracujących i niepracujących. To dwa różne pytania, chociaż w obu pojawia się stres i podobna grupa uczestników. Na ich podstawie pokażę decyzje, które warto uzgodnić przed rozesłaniem formularza. Nie przedstawiam tutaj wyników przeprowadzonego badania ani diagnoz konkretnych osób. Temat „Stres studentów” określa obszar zainteresowania, ale jeszcze nie zadanie badawcze. Możesz chcieć opisać nasilenie stresu, poszukać związku ze wsparciem, porównać grupy albo ocenić zmianę w czasie. Każda z tych dróg wymaga innych danych. Zanim wybierzesz, zapisz jedno zdanie zaczynające się od „Chcę sprawdzić, czy…”. Potem zobacz, czy da się wskazać informacje potrzebne do odpowiedzi. W metodologii badań psychologicznych ważne jest także to, co rozumiesz przez używane pojęcia. Wsparcie może oznaczać przekonanie, że można na kogoś liczyć, liczbę znajomych albo pomoc rzeczywiście otrzymaną w ostatnim miesiącu. Tych znaczeń nie można swobodnie zamieniać. W naszym pierwszym przykładzie wybieramy postrzegane wsparcie społeczne, a nie wielkość sieci kontaktów. Jerzy Marian Brzeziński pokazuje związek teorii, sposobu pomiaru, planu badania i interpretacji wyniku. To przydatne ostrzeżenie przed wybieraniem kwestionariusza tylko dlatego, że jest łatwo dostępny. Schemat znajdziesz na stronie 440 jego artykułu w „Rocznikach Psychologicznych”. Najpierw wyjaśnij znaczenie pojęcia w swojej pracy, później sprawdź, czy narzędzie rzeczywiście je mierzy. Zacznijmy od pytania: „Czy postrzegane wsparcie społeczne wiąże się z nasileniem postrzeganego stresu u pełnoletnich studentów wybranej uczelni?”. Uczestnik wypełnia narzędzie dotyczące wsparcia i narzędzie dotyczące stresu w jednym badaniu. Dla każdej osoby otrzymujemy dwa wyniki. Interesuje nas, czy różnicom w jednym towarzyszą różnice w drugim.

Studium przypadku z pielęgniarstwa powinno pokazywać, jak informacje o pacjencie łączą się z rozpoznanymi problemami, celem opieki i oceną jej przebiegu. Sam opis choroby ani przepisana historia hospitalizacji nie wystarczą. W pracy licencjackiej trzeba jeszcze wyjaśnić, skąd pochodzą dane, dlaczego wybrano określony problem i co rzeczywiście wynika z dostępnego materiału. Masz opis pacjenta, notatki z obserwacji i kilka książek, ale kolejne rozdziały nie składają się w całość? Często przyczyną nie jest brak informacji. Trudność pojawia się wtedy, gdy opis przypadku odpowiada na inne pytania niż cel pracy, a wnioski powtarzają ogólną wiedzę o chorobie. Można to uporządkować, zanim zaczniesz dopisywać następne strony. Pokażę, jak przejść od materiału do spójnego opracowania: wybrać zakres przypadku, opisać metodę, oddzielić problem pielęgnacyjny od rozpoznania choroby oraz połączyć plan opieki z jego oceną. Przykłady dotyczą sposobu pisania pracy i dokumentowania rozumowania. Nie są instrukcją prowadzenia opieki nad konkretną osobą. W centrum pracy znajduje się określona sytuacja osoby objętej opieką, analizowana w wyznaczonym okresie i z wybranej perspektywy. Choroba jest częścią kontekstu. Pielęgniarskie spojrzenie obejmuje także funkcjonowanie, potrzeby, samodzielność, wiedzę pacjenta oraz warunki, w których opieka jest realizowana. Nie oznacza to jednak, że do pracy trzeba włączyć każdą informację z dokumentacji. Pomaga rozróżnienie trzech pytań: co opisuję, po co to analizuję i na jakich danych się opieram? Na pierwsze odpowiada zakres przypadku, na drugie cel pracy, a na trzecie część metodologiczna. Jeśli piszesz o przygotowaniu do samoopieki, opis powinien dostarczać materiału właśnie do tego zagadnienia. Wielostronicowa historia innych problemów nie zastąpi odpowiedzi na pytanie o przygotowanie pacjenta. W międzynarodowych zaleceniach CARE opis przypadku służy przejrzystemu przedstawieniu informacji klinicznych i ich interpretacji. Nie jest to jednak gotowy regulamin polskiej pracy licencjackiej. Zasadę czytelnego powiązania danych i wniosków warto wykorzystać, zachowując układ wymagany na własnej uczelni. Nie każda praca z pielęgniarstwa ma taki sam układ. Przed pisaniem ustal, czy przygotowujesz pracę kazuistyczną, badanie ankietowe czy przegląd piśmiennictwa. Sprawdź też wymagane nazwy rozdziałów, sposób przedstawiania procesu pielęgnowania, zasady cytowania i zakres załączników. Korzystaj z aktualnego dokumentu właściwego dla swojego rocznika i ustaleń z promotorem. Przykładowo zasady pracy kazuistycznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przewidują cel, materiał i metodę oraz wyniki obejmujące opis przypadku i plan opieki. To przykład konkretnej instrukcji uczelnianej, a nie jednolity wzór obowiązujący wszystkich studentów w Polsce.

W APA 7 źródło oznaczasz w dwóch miejscach: krótko przy zdaniu i dokładnie w bibliografii. W tekście podajesz nazwisko autora i rok, a przy cytacie także stronę lub inny sposób odnalezienia fragmentu. Na końcu pracy zapisujesz pełne dane publikacji. Te dwa zapisy mają prowadzić do tego samego tekstu. Otwierasz artykuł naukowy, kopiujesz gotowe cytowanie i wklejasz je do pracy. Przy kolejnym źródle zapis wygląda inaczej: pojawia się znak &, brakuje roku, tytuł jest zapisany wielkimi literami. Potem promotor prosi o APA 7 i trudno ustalić, co właściwie trzeba poprawić. Zacznij od jednej publikacji. Gdy prześledzisz drogę od przeczytanego fragmentu do wpisu w bibliografii, łatwiej uporządkujesz pozostałe źródła. Poniżej pokazuję ten obieg na rzeczywistych publikacjach. Zobaczysz, jak cytować jednego, dwóch i kilku autorów, zapisać artykuł z DOI, rozpoznać różnicę między cytatem a parafrazą i sprawdzić wynik generatora. Zasady oryginalnego APA 7 zestawiam z polską adaptacją Skiminy, Harasimczuk i Cieciucha. Nie trzeba znać nazw tych reguł przed lekturą - potrzebujesz publikacji, z której korzystasz, i wytycznych swojego kierunku. APA 7 to siódme wydanie zasad American Psychological Association. Obejmuje więcej niż bibliografię, ale tutaj zajmiemy się odwołaniami do źródeł. Sam zapis „stosować APA” w wiadomości od promotora może wymagać doprecyzowania: czy chodzi o oryginalne zasady anglojęzyczne, czy o ich polską adaptację i dodatkowe wytyczne wydziału? To ważne przy nazwiskach. W przykładach polskich przyjmuję adaptację opisaną w książce Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7. Stosuję więc „i” oraz „i in.”. W oryginalnym zapisie angielskim spotkasz odpowiednio znak „&” w nawiasie oraz skrót „et al.”. Nie zmieniaj ich w swoim pliku tylko dlatego, że generator pokazał inną wersję. Najpierw ustal wymagany wariant. Przygotuj krótką notatkę dla siebie: „Piszę po polsku, korzystam z polskiej adaptacji APA 7, a wymagania techniczne sprawdzam w instrukcji wydziału”. Jeśli uczelnia wymaga oryginalnego zapisu APA, zapisz właśnie to. Jedna taka decyzja pomaga uniknąć mieszania rozwiązań w kolejnych rozdziałach. Na poniższym przykładzie przejdziemy od zdania o przeglądzie literatury do pełnego opisu artykułu Hannah Snyder z 2019 roku. W zdaniu możesz napisać: Snyder (2019) omawia przegląd literatury jako metodę badawczą oraz wskazuje, czym różnią się jego wybrane odmiany. Nazwisko weszło tu do zdania. Ten sam artykuł można przywołać na końcu wypowiedzi: Przegląd literatury może być samodzielną metodą badawczą, która wymaga zaplanowania sposobu doboru i opracowania publikacji (Snyder, 2019).

Masz już odpowiedzi z ankiety w Excelu. Widzisz oceny, dłuższe wypowiedzi i puste pola, ale nie wiesz, od czego zacząć opracowanie wyników do pracy. Najpierw trzeba uporządkować plik tak, żeby każda odpowiedź zachowała swoje znaczenie i dała się poprawnie policzyć. Właśnie temu służy kodowanie ankiety. Nie wymaga programowania, ale wymaga kilku świadomych decyzji. Przejdziemy przez nie na ankiecie o konsultacjach podczas pisania pracy dyplomowej. Zobaczysz, co zrobić z brakującą oceną, jak rozdzielić kilka zaznaczonych odpowiedzi i kiedy pozostawić pustą komórkę. Dowiesz się też, co przekazać osobie opracowującej wyniki, aby nie musiała zgadywać, o co pytano uczestników. Na tym etapie przygotowujemy odpowiedzi do analizy, jeszcze nie wyciągamy wniosków o badanej grupie. Po pobraniu odpowiedzi z Google Forms lub innego formularza zapisz oryginalny plik i zostaw go bez zmian. Do porządkowania utwórz kopię, a w nazwie dopisz datę. Obok prowadź krótką notatkę: co poprawiono i dlaczego. Wystarczy zapis „w kolumnie godzin usunięto dopisek h, pozostawiono podaną liczbę”. Dzięki temu później odróżnisz odpowiedź uczestnika od własnej poprawki i sprawdzisz, czy nie zmieniła ona sensu danych. W jednorazowej ankiecie jeden wiersz zazwyczaj zawiera odpowiedzi jednej osoby. Nadaj każdej ankiecie stały numer, na przykład S001, S002 i S003, w osobnej kolumnie. Numer widoczny przy krawędzi Excela nie wystarczy, bo po sortowaniu odpowiedzi zmienią miejsce. Jeśli te same osoby odpowiadały przed zajęciami i po nich, zachowaj także informację, z którego terminu pochodzi odpowiedź. Nie traktuj dwóch pomiarów jednej osoby jak dwóch różnych uczestników. Do pliku przeznaczonego do analizy nie dodawaj nazwisk, adresów e-mail ani telefonów. Jeżeli musisz wiedzieć, do kogo należy ankieta, przechowuj to powiązanie w osobnym, odpowiednio chronionym pliku. Samo zastąpienie nazwiska numerem nie zapewnia pełnej anonimowości, jeżeli nadal możesz ustalić, kto udzielił odpowiedzi. Sprawdź również wypowiedzi otwarte, w których uczestnik mógł sam podać swoje dane. W poniższym przykładzie pytamy studentów, jak oceniają przydatność konsultacji w skali od 1 do 5 i z jakich form kontaktu korzystali. Można zaznaczyć e-mail, spotkanie oraz wideorozmowę. Pytamy też o pracę zarobkową. Dopiero osobom, które zaznaczyły „tak”, pokazujemy pytanie o liczbę przepracowanych godzin w ostatnim tygodniu. Sprawdźmy, jak przygotować trzy różne odpowiedzi. Osoba oceniła konsultacje na 4, korzystała z e-maila i spotkania, pracuje zarobkowo i podała 20 godzin. Zachowujemy ocenę 4 oraz liczbę 20. E-mail i spotkanie zapiszemy oddzielnie, żeby później móc policzyć każdą z tych form kontaktu. Nie wybieramy za uczestnika jednej z dwóch...

Hipoteza badawcza opisuje przewidywaną odpowiedź na problem pracy. Hipoteza statystyczna przekłada wybrany fragment tego przewidywania na twierdzenie o parametrze lub rozkładzie w populacji. To nie są dwa wymienne zdania. Aby sprawdzić hipotezę w pracy licencjackiej lub magisterskiej, trzeba jeszcze wskazać pomiar, próbę, sposób analizy oraz granice wniosku. Na poniższym przykładzie przejdziemy od przewidywania dotyczącego studentów do H0, hipotezy alternatywnej i planu obliczeń. Zobaczysz też, kiedy wynik pozwala odrzucić hipotezę zerową, dlaczego brak istotności nie oznacza braku związku i co zrobić, gdy zebrana ankieta nie mierzy tego, co zapisano w metodologii. Zdanie „Studenci lepiej organizujący naukę rzadziej odkładają zadania” jest przewidywaniem merytorycznym. Odwołuje się do pojęć wymagających definicji. Nie mówi jeszcze, jak zmierzyć organizację nauki, co uznać za odkładanie zadań ani jak rozpoznać zależność. Samo dopisanie numeru H1 nie zamienia tego zdania w gotowy plan weryfikacji. Hipoteza statystyczna dotyczy już ustalonego modelu. Możesz np. badać, czy współczynnik korelacji między wynikami dwóch określonych skal w zdefiniowanej populacji jest równy zero. Taki test sprawdza konkretny rodzaj związku między wynikami pomiarów. Nie rozstrzyga automatycznie całej teorii organizacji nauki ani wszystkich możliwych zależności między zachowaniami studentów. Jeżeli dopiero ustalasz cel i pytania, zacznij od poradnika „Metodologia badań własnych w pracy dyplomowej: jak sformułować cel, problemy i hipotezy badawcze?”. Tutaj skupiamy się na następnym kroku: jak nadać hipotezie postać możliwą do oceny i zaplanować, co będzie stanowiło odpowiedź. Pytanie: czy wśród studentów studiów magisterskich wybranej uczelni wyższy poziom organizacji nauki wiąże się z niższym poziomem prokrastynacji akademickiej? Hipoteza badawcza: wyższemu poziomowi organizacji nauki towarzyszy niższy poziom prokrastynacji akademickiej. Słowo „towarzyszy” opisuje zależność. Nie zakłada, że organizacja nauki jest jej przyczyną. Plan pomiaru: obie cechy mierzymy odpowiednimi, opisanymi w pracy narzędziami. Wyższy wynik pierwszej skali ma oznaczać lepszą organizację, a wyższy wynik drugiej częstsze odkładanie zadań. Przed analizą sprawdzamy instrukcje obliczania wyników, odwracane pozycje oraz dopuszczalne braki odpowiedzi. Gdyby w ankiecie znalazło się tylko pytanie „Czy dobrze organizujesz naukę?”, nie byłby to automatycznie równoważny pomiar całego konstruktu. Trzeba uzasadnić, co rzeczywiście mierzy pojedyncza odpowiedź. Zasady przejścia od pojęcia do wskaźnika omawiamy osobno w poradniku „Operacjonalizacja zmiennych i wskaźniki w pracy dyplomowej: przykłady”.